Ένας καλός φίλος
από τη Θεσσαλονίκη, που ασχολείται με την έρευνα και την ανίχνευση στοιχείων που
σχετίζονται με τον Ηπειρωτικό χώρο, μου έστειλε φωτοαντίγραφο της εφημερίδας
«Παλιγγενεσία», που εκδιδόταν «εξάκις της εβδομάδος» στην Αθήνα, έτος ΙΒ',
αριθμός 4226, Αθήναι 1880, 16 Δεκεμβρίου. Η εφημερίδα, η οποία διατηρούσε
αλληλογραφία με τα Ιωάννινα, πρωτεύουσα της τουρκοκρατούμενης Ηπείρου, καταχωρεί
στην 1η σελίδα ιδιαίτερη ανταπόκριση από τα Ιωάννινα για την επικρατούσα
κατάσταση στην περιοχή και για τις καταπιέσεις που υφίσταντο οι κάτοικοι από
Τουρκαλβανούς και άλλες οθωμανικές συμμορίες που λυμαίνονταν τον τόπο, κατά τα
επώδυνα χρόνια πριν από την απελευθέρωση από την οθωμανική
κυριαρχία.
Ο ανταποκριτής διαπιστώνει ότι η
κατάσταση στη «δύστηνον» Ήπειρο είναι δεινή. Οι ληστές οθωμανοί ζαπτιέδες
(χωροφύλακες, αστυνομικοί) και Κιρκάσιοι (κάτοικοι στα βόρεια του Καυκάσου που
αναγκαστικά προσηλυτίστηκαν στον μωαμεθανισμό), δεν λυμαίνονται μόνο την
επαρχία, την ύπαιθρο χώρα, αλλά ληστεύουν και λεηλατούν και την
πόλη.
Κιρκάσιοι ληστές λεηλάτησαν τον Ιερό Ναό της Αγίας
Μαρίνας. Αφαίρεσαν πολύτιμα κειμήλια από τον ναό, εκτός από ένα ιερό Ευαγγέλιο
και ένα ιερό ποτήριο, από τα πολυτιμότερα κειμήλια της εκκλησίας, τα οποία οι
ληστές «τυφλώθηκαν» και δεν τα είδαν.
Ο Αρχιερέας και οι
προύχοντες της πόλης έκαμαν τις δέουσες παραστάσεις στις Τουρκικές Αρχές, αλλά
τίποτε δεν αποκαλύφτηκε. Μάλιστα, βρέθηκε νεκρός και ένας πολίτης σε μία από τις
κεντρικότερες οδούς της πόλης. Το κακό, γράφει ο ανταποκριτής, προχωρεί και στην
ίδια την πόλη και πανικός κατέχει τους κατοίκους.
Η καλή
εφημερίδα αναφέρεται μετά στις ληστείες που γίνονται σε πολλές
Ηπειρωτικές περιοχές από ληστές οθωμανούς θυάμιδες (Τουρκαλβανούς που
κατοικούσαν στην περιοχή του Θύαμη (Καλαμά) ποταμού.
Το
Νοέμβριο του 1880, 70 ληστές υπό την αρχηγία του Σταυράκη από τη
Σέλιανη και του Μούχα εκ του τμήματος της Παραμυθιάς, εισέβαλαν στο χωριό Άνω
Σουδενά, κωμόπολη πολλών λογίων ανδρών, με σκοπό να αιχμαλωτίσουν τον δάσκαλο
μαζί με άλλα παιδιά πλουσίων οικογενειών για να ζητήσουν λύτρα.
Όμως,
απέτυχαν στο εγχείρημά τους, γιατί και το σχολείο και η εκκλησία ήταν
κλειστά, από το γεγονός ότι όλοι οι κάτοικοι του χωριού είχαν μεταβεί στο σπίτι
της Στασινής Λαμπρίδου που είχε πεθάνει, για παρηγοριά κατά το έθιμο. Οι ληστές
πήραν ομήρους δυο γέροντες τους οποίους αναγκάστηκαν να αφήσουν ελεύθερους,
γιατί πυροβολήθηκαν από τον χωροφύλακα, φύλακα του χωριού. Οι ληστές μετά
επιδόθηκαν στη λεηλασία και πυρπόληση οικιών. Οι κάτοικοι για να σωθούν εισήλθαν
στη Μονή της Ευαγγελιστρίας, που είχε πολύ ψηλό περίβολο και σιδερένιες πόρτες.
Έκαψαν πολλά σπίτια, όπως και το σπίτι του δάσκαλου Μ. Τουρτούρη. Από τα σπίτια
που έκαιγαν έπαιρναν προηγουμένως τα πιο πολύτιμα
αντικείμενα.
Φύλακες από τα χωριά Κάτω Σουδενά και Τσερβάρι
πυροβολούσαν τους ληστές από το ύψωμα του Προφήτη Ηλία. Τους κυνήγησαν μαζί με
τον Χασάν Εφέντη με 12 άντρες που ήρθαν από Βίτσι. Κυνηγημένοι έφτασαν στη Μονή
της Παλιουρής. Ο ηγούμενος της Μονής ειδοποίησε τον στρατό που στάθμευε στη
γέφυρα Ράικου. Οι στρατιώτες εφόνευσαν έναν ληστή και συνέλαβαν έναν άλλον
ζωντανό.
Εδώ, σας αφήνω να απολαύσετε την
περιγραφή των ληστειών, το ύφος και τη γλώσσα του ανταποκριτή από τα
Ιωάννινα:
Ήπειρος(Ιδιαιτέρα αλληλογραφία Παλιγγενεσίας)
Εν
Ιωαννίνοις την 5 Δεκεμβρίου 1880
Περιγράφομεν υμίν εν τη τελευταία μας ότι η
κατάστασις του δυστήνου τούτου τόπου οσημέραι δεινούται. Πράγματι η ληστεία δεν
λυμαίνεται μόνον τας επαρχίας και τα τμήματα, αλλ' εισήλασε και εντός αυτής της
πόλεως. Λέγουσιν και διαδίδουσιν οι Τούρκοι και οι φίλοι αυτών ότι η ληστεία
διενεργείται υπό χριστιανών ελλήνων, αλλ' ουδέν ψευδέστερον τούτου διά την
Ήπειρον, ην ληστεύουσι και λεηλατούσιν οθωμανοί αλβανοί ζαπτιέδες, Κιρκάσιοι και
άλλοι τοιούτοι. Την παρελθούσαν Κυριακήν λησταί και υποτίθεται πάνυ δικαίως και
εκ πολλών τεκμηρίων καταφαίνεται, ότι ήσαν Κιρκάσιοι, εγύμνωσαν τελείως την
ενταύθα εκκλησ. αγ. Μαρίνης, κειμένην ουχί μακράν του μεγάλου της πόλεως
στρατώνος. Η λήστευσις της εκκλησίας εγένετο την νύκτα της κυριακής προς την
δευτέραν. Παν ό,τι πολύτιμον κειμήλιον υπήρχεν ευ αυτή αφηρέθη υπό των κακούργων
πλην ενός ιερού Ευαγγελίου και ενός ιερού ποτηρίου εκ των καλλιτέρων της
εκκλησίας ταύτης, τα οποία εφυλάττοντο μετ' άλλων εντός ερμαρίου καλώς
κεκλεισμένου. Οι κακούργοι συντρίψαντες το ερμάριον αφήρεσαν πάντα τα εν αυτώ,
αλλ' ουδείς είδε πώς ετυφλώθησαν και δεν είδον ταύτα, όντα περιτυλιγμένα. Οι
λησταί εισήλθον εις τον περίβολον της αυλής εκ του προς τα μποστάνια τοίχου,
όστις είναι χαμηλότερος του λοιπού, εις δε την εκκλησίαν διά της μικράς θύρας
του ιερού, ην μη δυνηθέντες να διαρρήξωσιν, συνέτριψαν τους λίθους των λαμπάδων
ή θυροστομίων, εξήγαγον τας ρεζέδας της θύρας και ούτω κατώρθωσαν ν' ανοίξωσι
και εισέλθωσιν. Άμα τη πρωΐα ευρέθη ληστευμένη η εκκλησία, ο αρχιερεύς μετά
πολλών εκ των προυχόντων μετέβησαν εις την αρχήν και εποιήσαντο τας δεούσας
παραστάσεις. Δυστυχώς μέχρι σήμερον ουδέν ανεκαλύφθη, ουδείς συνελήφθη.
Τουναντίον ευρέθη δολοφονημένος εις μίαν εκ των κεντρικωτέρων οδών της πόλεως
και εις πολίτης. Όθεν το κακόν προχωρεί και εν αυτή τη πόλει και πανικός κατέχει
τους πάντας.
Το ατυχές Ζαγόριον εξακολουθούσι να ληστεύωσιν οι Θυάμιδες
οθωμανοί. Την 28 παρελθόντος περί την 10½ ώραν της ημέρας τουρκιστί ή την 3 μ.μ.
70 λησταί υπό την αρχηγίαν του Σταυράκη εκ Σέλιανης και του Μούχα εκ του
τμήματος Παραμυθίας, εισέβαλον εις την κώμην του Ζαγορίου Άνω Σουδενά, την
γενέτειραν του Νεοφύτου Δούκα, Δόττου, Ιωανίδου, Λαζαρά, Τσαπάρα και τοσούτων
άλλων λογίων ανδρών και διευθύνθησαν κατ' ευθείαν προς την σχολήν της κώμης και
την εκκλησίαν επί σκοπώ να αιχμαλωτίσωσι τον διδάσκαλον μετά πολλών
πλουσιοπαίδων και πολλούς άλλους ευπόρους οικοκυραίους, ους ήλπιζον να εύρωσιν
εν τη πλατεία της εκκλησίας και είτα να εξακολουθήσωσι την λεηλασίαν της κώμης.
Αλλ' απέτυχον, διότι το σχολείον ήτο κεκλεισμένον ως και η εκκλησία, ένεκα του
προ ημισείας ώρας λαβόντος χώραν ενταφιασμού της Στασινής Λαμπρίδου, μεθ' ον
άνδρες και γυναίκες κατά το ειωθός είχον μεταβή εις την οικίαν της θανούσης προς
παρηγορίαν των συγγενών. Οι λησταί ως εκ τούτου απήντησαν δύο γέροντας και
ήρξαντο χειρών αδίκων, αναγκάζοντες τον ένα τούτων να οδηγήση τούτους εις τι
παρακείμενον παντοπωλείον, τον δ' έτερον εις την οικίαν του προεστώτος του
χωρίου. Επειδή δε επυροβολήθησαν υπό τινος δεκανέως της χωροφυλακής και φύλακος
της κώμης, άφησαν τους γέροντες και αντεπυροβόλησαν κατ' εκείνους δις και είτα
επεδόθησαν εις την λεηλασίαν και πυρπόλησιν των οικών. Οι εν τη οικία Λαμπρίδου
συνηθροισμένοι χωρικοί, άμα ήκουσαν τους πυροβολισμούς ηννόησαν ότι λησταί
εισήλασαν και αθρόοι μετά 170 περίπου γυναικοπαίδων έτρεξαν και εισήλθον εις την
παρακειμένην μονήν της Ευαγγελιστρίας, ης ο περίβολος λίαν υψηλός και ισχυρός
και αι πύλαι αυτού σιδηραί.
Οι λησταί εν τούτοις επροχώρουν και ευρίσκοντες
τας οικίας κεκλεισμένας και άνευ ανθρώπων επυρπόλουν αυτάς. Πρώτον προσέβαλον
την οικίαν του μακαρίτου διδασκάλου Μ. Τουρτούρη, ης συνέτριψαν τας θύρας,
ελεηλάτησαν και είτα επυρπόλησαν. Εκ της οικίας ταύτης το πυρ μετεδόθη καιεις
την παρακειμένην την του Χατσά, ήτις και αυθωρί εγένετο παρανάλωμα του πυρός
ένεκα του πνέοντος ανέμου. Κατόπιν ελεηλάτησαν επί μίαν ώραν την οικίαν Ματσίκα
και είτα επυρπόλησαν αυτήν.
Εκείθεν όρμησαν κατά της πτωχοτάτης οικίας
Καραντάνη, εις ην είχον καταφύγει αι οικογένειαι των τριών ειρημένων οικιών και
η οικοδέσποινα ανθίστατο και δεν παρέδιδε τας οικογενείας, κακοποιούσα όπως
ηδύνατο τους ληστάς, οίτινες ιδόντες την αντίστασιν της οικοδεσποίνης έβαλον πυρ
εις την οικίαν, ήτις και ημιεκάη. Εκείθεν επορεύθησαν εις την οικίαν του Κ.
Ζαφείρη αφ' ης αφήρεσαν πλείστα πράγματα. Είτα ελεηλάτησαν το παντοπωλείο
Βράνιαλη και εξηνάγκασαν αυτόν να τους οδηγήσει εις τας ευπορωτέρας της κώμης
οικίας, αλλά και μόνον τον του Καψώφα προσέβαλον και ελεηλάτησαν αφαιρέσαντες
και τον ημίονον αυτού, εφ' ης εφόρτωσαν τα πολύτιμα πράγματα, άτινα είχον
συνάξει. Εν τω μεταξύ τούτω ειδοποιηθέντες οι φύλακες των κωμών Κάτω Σουδενών
και Τσερβαρίου, έσπευσαν και κατέλαβον το ύψωμα του προφήτου Ηλιού και
επυροβόλουν τους ληστάς. Τότε εξήλθον και οι αγροφύλακες της κώμης εκ της μονής
Ευαγγελιστρίας, εις ην είχον εισέλθει προς άμυναν των γυναικοπαίδων και ήρξαντο
να πυροβολούν τους ληστάς, αφ' ετέρου έσπευσεν εκ της κώμης Βίτσας, και ο εκεί
παρατυχών φιλότιμος Χασάν εφέντης επί κεφαλής 12 ανδρών και προσέβαλεν εκ των
νώτων τους ληστάς, τρέψας αυτούς εις φυγήν και σώσας ούτω την κώμην της
περαιτέρω καταστροφής. Οι κακούργοι μεθ' ενός αιχμαλώτον έλαβον την εις Δοβράν
άγουσαν, αλλ' εν Δοβρά επυροβολήθησαν υπό των φυλάκιων της κώμης ταύτης, οίτινες
επλήγωσαν καιρίως ένα των ληστών, βιασθέντων ν' αφήσωσι τον αιχμάλωτον. Εκείθεν
κατήλθον εις την πεδιάδα και επορεύθησαν εις την πλησίον της γεφύρας Ραΐκου
μονήν της Παλιουρής, ης ο ηγούμενος ειδοποίησεν αμέσως τον εν τη ειρημένη γεφύρα
σταθμεύοντα στρατόν όστις προσέβαλεν αυτούς, και ένα μεν εφόνευσαν, ένα δε
συνέλαβον ζώντα και ωδήγησαν ενταύθα και να ίδωμεν τι εξαχθήσεται εκ της
ανακρίσεως, ήτις ήρξατο ήδη.
Χθες δ' ετέρα συμμορία Θυάμιδων τούρκων εκ 40
ληστών εθεάθη εις την 8 ώραν προς Δ. των Ιωαννίνων μονήν του Ασπραγγέλου, εξ ης
έλαβε διά της βίας ψωμί και διηθύνθη και αύτη εις τας κώμας του Ζαγορίου. Και
τούτο μεν περί των ληστοπραξιών των Κιρκασίων και Αλβανών.
Χθες εισήλθον εξ
πεδινά πυροβόλα κρουπ, σταλέντα εκ Βιτωλίων. Ευτυχώς ήλθον εκ Νεοχωρίου και ουχί
εκ Λυκοστόμου, διότι τότε η γέφυρα του αοιδίμου Μπίκα ήθελε καταστραφή και τούτο
θα ήτο ετέρα δυστυχία διά τον δυστυχή τούτον τόπον. Η γέφυρα αύτη, ει και
τυγχάνει κρημνισμένη εις διάφορα μέρη, ουχ' ήττον χρησιμεύει διά την
συγκοινωνίαν. Αλλά χρήζει διορθώσεως και διορθώσεως σπουδαίας και ανάγκη να
μεριμνήσωσιν οι αρμόδιοι.
Γράφει ο Νίκος Θ.
Υφαντής
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου