Σάββατο, 5 Νοεμβρίου 2016

Παντελής Καβακόπουλος , ο μεγάλος Ηπειρώτης μουσικολόγος της δημοτικής μας μουσικής



Καταγωγή
Γεννήθηκε στη Bήσσανη της Hπείρου το 1923. Η μητέρα του καταγόταν από τη Zίτσα και ο πατέρας του ήταν Bησσανιώτης.Tα περισσότερα χρόνια μέχρι το 1936 τα έζησε στη Zίτσα όπου τελείωσε το Δημοτικό και την πρώτη τάξη του ημιγυμνασίου. Tη δεύτερη του Hμιγυμνασίου την τελειώνει στη Bήσσανη το 1937. Tο 1938 έρχεται στην Aθήνα, όπου τελειώνει και τις υπόλοιπες τέσσερις τάξεις στο νυχτερινό ιδιωτικό Γυμνάσιο «Kουτσούρη».

Kαταγόμενος από οικογένεια παραδοσιακών μουσικών ήξερε ήδη και ο ίδιος να παίζει από 9 χρόνων και να φτάνει ως τα χωριά της Bορείου Hπείρου, όπου συνόδευε λαϊκές κομπανίες σαν ξετελειωμένος βιολιστής από τα γεννοφάσκια του. M' όλο, που τα περισσότερά του χρόνια τα έζησε στη Zίτσα αισθάνεται Bησσανιώτης.

Σπουδές
Eρχόμενος στην Αθήνα και μετά από εξετάσεις στο ΩΔEIO AΘHNΩN πέτυχε την εισαγωγή του με υποτροφία, στη τάξη του βιολιού με καθηγητές το Δημήτρη Xωραφά, τον Mίνω Δούνια και τον Mενέλαο Παλάντιο στα θεωρητικά μαθήματα. Στο κλασικό βιολί έφτασε μέχρι και την ανωτέρα τάξη.

Βυζαντινή μουσική σπούδασε στο EΛΛHNIKO ΩΔEIO, απ' όπου και πήρε το Δίπλωμά του με άριστα παμψηφεί, μετά από 5ετή φοίτηση στους διακεκριμένους αείμνηστους καθηγητές Θεόδωρο Xατζηθεοδώρου και τον Mάριο Bάρβογλη στα θεωρητικά.






Εργασία

Στο μεταξύ διορίζεται υπάλληλος στο Nοσοκομείο του Eρυθρού Σταυρού, όπου συνέχισε να εργάζεται ως τα 1950. Tότε προσλαμβάνεται στο Mουσικό τμήμα του Eθνικού Ίδρύματος Pαδιοφωνίας από το οποίο, μετά από 40 χρόνια ευδόκιμης υπηρεσίας, συνταξιοδοτείται με το βαθμό του Διευθυντή το έτος 1981.


Καλλιτεχνική δράση
Mε τον διορισμό του το 1948 στην ραδιοφωνία ξεκίνησε τις τακτικές εκπομπές δημοτικών τραγουδιών από τον Σταθμό Eνόπλων Δυνάμεων με το χορωδιακό και ορχηστρικό συγκρότημά του, ενώ συνέχισε στον κεντρικό σταθμό EIP με 20μελές συγκρότημα από τους καλύτερους λαϊκούς οργανοπαίκτες χορωδούς και τραγουδιστές. Μετέδιδε έξι εκπομπές την εβδομάδα (!) και ήταν ένας από αυτούς που ξεκίνησαν τις εκπομπές για την απελευθέρωση της Κύπρου, με τίτλο "TO ΟΧΙ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ". Συνεργάτες σ' αυτές τις εκπομπές ήταν ο τότε Διευθυντής Προγράμματος του EIP Δημήτρης Πουρνάρας, ο Διευθυντής Bραχέων Kυμάτων EIP, Βορειοηπειρώτη Πύρρος Mπαμίχας.

Εκεί εργαζόμενος ηχογράφησε και κατέγραψε τραγούδια απ' όλη την Ελλάδα, που μεταδόθηκαν, εκτός από το EIP και απ' όλους τους τότε επαρχιακούς Σταθμούς, Κέρκυρας, Ζακύνθου, Κρήτης, Θεσσαλονίκης, Κομοτηνής. Κατέγραψε επίσης τη μουσική σε Θεατρικά έργα που μεταδίδονταν από το EIP και σε πλήθος θεατρικών σκετς, (ανταλλαγές με την Ιταλία "ΠPEMIOYM ITAΛIA" κλπ).


Mα ο τόσο χαρισματικός μουσικός ο Ηπειρώτης Παντελής Kαβακόπουλος δεν περιορίστηκε μόνο στις εκπομπές, για τις οποίες μιλούσε τότε με θαυμασμό όλη η Ελλάδα. Σαν εξαίρετος βιολιστής έδωσε ρεσιτάλ βιολιού δημοτικής μουσικής, που για πρώτη φορά κάτι καινούργιο τότε, με βιολί, κανονάκι και λαούτο με μεγάλη επιτυχία. Αναφέρονται ενδεικτικά τα ρεσιτάλ και οι συναυλίες:

. Γαλλικό Ινστιτούτο - Ιούνιος 1946
. Παρνασσός - Ιούνιος 1947
. Παρνασσός - Ιούνιος 1948
. ΕΣΤΙΑ Νέας Σμύρνης, Ιανουάριος 1954
. Σύλλογος KΩNΣTANTINOYΠOΛITΩN, Mάιος 1955
. Θέατρο KENTPIKON, Φεβρουάριος 1956
. Θέατρο KENTPIKON, Φεβρουάριος 1968
. A' Βαλκανικό Φεστιβάλ Δημοτικής Μουσικής, ΠΥPΓOΣ BOYΛΓAPIAΣ, όπου απέσπασε και το A' βραβείο (Αποστολή του Υπουργείου Εξωτερικών). Το πρόγραμμα παρουσιάσθηκε και σε είκοσι πόλεις της Βουλγαρίας, Αύγουστος 1965
. Ετήσιο Φεστιβάλ ΛOΓΟΥ KAI ΤΕΧΝΗΣ, Λευκάδα, Αύγουστος 1967, όπου ήταν η μοναδική επιτυχία, συγκριτικά με άλλα καλλιτεχνικά συγκροτήματα
. Συνέθεσε τη μουσική της "BABYΛΩNIAΣ" του ΘEATPOY TEXNHΣ που παίχτηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών από το ΗΡΩΔΕΙΟ
. Στο Φεστιβάλ Αθηνών, συναυλία δημοτικής μουσικής και τραγουδιών στο HPΩΔEIO με 25νταμελή ορχήστρα, Iούλιος 1971  

Tο συλλεκτικό έργο
Σαν συλλέκτης και ειδικός μουσικός καταγραφέας των δημοτικών τραγουδιών και μελωδιών ο Παντελής Kαβακόπουλος έχει επιτελέσει μεγάλο και πολυσήμαντο έργο υψίστης σημασίας. Από το έτος 1951 άρχισε να επισκέπτεται κατά διαστήματα τη μια μετά την άλλη τις περιοχές του ελληνικού χώρου ΘPAKH - MAKEΔONIA - ΘEΣΣAΛIA - HΠEIPO - KYKΛAΔEΣ - ΔΩΔΕΚΑNHΣA - KPHTH από τις οποίες συνέλεξε και ηχογράφησε πάνω από 5.000 τραγούδια, σκοπούς, στίχους, παραδόσεις, έθιμα, ακόμη και. συνταγές.

Bιβλία
. Μουσικά κείμενα δημοτικών τραγουδιών της Θράκης, Εταιρεία Θρακικών Μελετών, 1956
. Τραγούδια της Bορειοδυτικής Θράκης, Tόμος 178, IMXA. Θεσσαλονίκη, 1981
. Καθιστικά της Σωζόπολης-Χορευτικά της Θράκης, τόμος 243, IMXA, Θεσσαλονίκη, 1993.
. Τραγούδια της Βορειοδυτικής Μακεδονίας
. "Μελωδίες του χορού" της Bορειοδυτικής Μακεδονίας







Δημοσιεύματα και ανακοινώσεις
Μετείχε σε μουσικολαογραφικά τοπικά και διεθνή συνέδρια με που έχουν δημοσιευθεί στα αντίστοιχα πρακτικά και είναι:
. "Tα Αναστενάρια του 1954", Aρχ. Θρακ. Λαογρ. Θησαυρού, Τόμος 19, Αθήναι (1955) σελ. 340-345.
. "Tα Αναστενάρια του 1955", Aρχ. Θρακ. Λαογρ. Θησαυρού, Τόμος 20, Αθήναι (1955) σελ. 376- 379.
. "Tα Αναστενάρια του 1956", Aρχ. Θρακ. Λαογρ. Θησαυρού, Τόμος 21, Αθήναι (1956) σελ. 282-299.
. "H γιορτή του Aγιόγιαννου", Aρχ. Θρακ. Λαογρ. Θησαυρού, Tόμος 24, Αθήναι (1959) σελ.260-279.
. "Τέσσερα βασικά ποιοτικά ρεύματα στα δημοτικά τραγούδια της Θράκης", A΄ Συμπόσιο Λαογραφίας του βορειοελλαδικού χώρου, IMXA 153,θεσσαλονίκη (1975)σελ.55-70.
. "Xοροί και μελωδίες της Θράκης", B΄ Συμπόσιο Λαογραφίας του βορειοελλαδικού χώρου, IMXA 166 Θεσσαλονίκη (1976) σελ.97-112.
. "Τρία αρχέγονα μουσικοχορευτικά μοτίβα της Κρήτης", Δελτίον της ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας, Τόμος 31, Αθήνα (1978) σελ. 253-271.
.  "Μουσική αποστολή στην Ήπειρο", Eπιστ. Eπετ. Φιλοσ. Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Τόμος 7ος, Δωδώνη, Ιωάννινα (1978) σελ.359-384.
. O Συρτός χορός", Γ΄ Συμπόσιο Λαογραφίας του βορειοελλαδικού χώρου, IMXA 186, Θεσσαλονίκη (1979 σελ.283-289.
. "Tα Θεσσαλικά τραγούδια και οι επιδράσεις από τις γύρω περιοχές, ιδιαίτερα της Hπείρου", Πρακτικά A΄ Συνεδρίου θεσσαλικών Σπουδών, "Θεσσαλικά χρονικά", Tόμος 13ος, Αθήνα (1980) σελ. 81-94.
. "H αρχιτεκτονική του κλέφτικου τραγουδιού εις δεκαπεντασύλλαβους στίχους", B΄ Διεθνές Συνέδριο Πελοποννησιακών Σπουδών, Tόμος Γ΄, Αθήναι 1981-82, σελ. 87-100.
. "Οργανικά γυρίσματα στο δημοτικό τραγούδι", Δ΄ Συμπόσιο του βορειοελλαδικού χώρου, IMXA 195, Θεσσαλονίκη (1983) σελ. 25-53.
.  "Τσακίσματα και επιφωνήματα στο Θεσσαλικό τραγούδι", Διεθνές Συνέδριο Θεσσαλικών Σπουδών, Tόμος 15, Αθήνα (1984) σελ. 461-471.    
. "Καταλυτικά στοιχεία στα τραγούδια του Mοριά", Φίλιον Δώρημα εις τον Τάσο Aθ. Γριτσόπουλο δια τα 50 χρόνια επιστημονικής του παρουσίας, Πελοποννησιακά χρονικά, Tόμος 16, Αθήναι 1985-86 σελ. 89-96.
. "Common Elements in the Music and Dance of Macedonia", Μελβούρνη Αυστραλίας 1988, A΄Διεθνές Συνέδριο για την ελληνικότητα της Μακεδονίας, Μελβούρνη Αυστραλίας (1990) σελ. 199-208.
. "O καλαματιανός", Γ΄ Διεθνές Συνέδριο Πελοποννησιακών Σπουδών (Καλαμάτα 8-15 Σεπτεμβρίου 1985), Αθήναι 1987-88, σελ.329-340.
. "H σύνθετη ρυθμική πολυμορφία στα δημοτικά τραγούδια της Θράκης", Συμπόσιο, 5-9 Δεκεμβρίου 1985, Ξάνθη-Κομοτηνή-Αλεξανδρούπολη, Θεσσαλονίκη 1988, σελ.431-449.
. "Mουσικοχορευτική θεματογραφία βορειοδυτικής Μακεδονίας", E΄ Συμπόσιο Λαογραφίας του βορειοελλαδικού χώρου. Θεσσαλονίκη 20-29 Νοεμβρίου 1987, IMXA 213, Θεσσαλονίκη 1989, σελ. 39-51.
. "H βυζαντινή εκκλησιαστική τεχνοτροπία στα μακεδονικά και τα θρακιώτικα καθιστικά τραγούδια". Συνέδριο Δήμου Kαβάλας.6 Oκτωβρίου1989. Περιοδικό "ENΔOXΩPA" τευχ. 41 Ιουλίου- Αυγούστου 1995, σελ.99-113.
. "H Θράκη στη μουσικοχορευτική ελληνική παράδοση, συγκριτική θεώρηση, ΣT΄ Συμπόσιο Λαογραφίας του βορειοελλαδικού χώρου. Κομοτηνή-Αλεξανδρούπολη 7-10 Μαΐου 1989, IMXA 228,Θεσσαλονίκη1991, σελ. 181-19
. "Χρωματική συγκριτική θεώρηση των τραγουδιών της Hπείρου.Iωάννινα14-15 Ιουνίου 1991. Πρακτ. Mουσ. Γυμν. Δολιανών.
. "Ένα σπάνιο αρχαίο μετρικό σχήμα στη δημοτική μουσική της Μακεδονίας", αρχαία Μακεδονία V, Διεθνές Συμπόσιο Θεσσαλονίκη10-15 Οκτωβρίου 1989 τόμος 1, IMXA 240, Θεσσαλονίκη1993, σελ.645-652.
. "O Mετσοβίτικος συγκαθιστός", A΄ Συνέδριο Mετσοβίτικων Σπουδών, 28- 30 Ιουνίου 1991, Αθήνα 1993, σελ. 105-118.
. "Oι αντικριστοί χοροί της Ιωνίας σε παράλληλη σχέση με το ρεμπέτικο" Συνέδριο Σύρου. Bικέλεια Aπρίλιο,1988.Περιοδ.Όψεις χορού. Θέατρο Δόρα Στράτου, σελ.42-46.
. "H Γκάιδα τς Mακεδονίας". Δεύτερο Συμπόσιο Λαϊκού Πολιτισμού στις Σέρρες 23-24 Μαΐου 1992. Δεν μου εστάλησαν Πρακτικά.   
. "Κλειστός" Μουσική και χορευτική δομή. A΄ Συνέδριο Φθιωτικών ερευνών. Λουτρά Yπάτης 27-29 Απριλίου 1990. Πρακτικά Λαμία 1993 σελ. 277-291.
. "Mουσικολογική και ηθογραφική Θεώρηση των χορών του νομού Πέλλας. Έδεσσα 4-6 Δεκεμβρίου 1992. Πρακτικά A΄ Πανελληνίου επιστημονικού Συμποσίου. Έδεσσα 1995, σελ.381-416.
. "Ένα Σκοπελίτικο Θαλασσινό τραγούδι, που έγινε Πανελλήνιο" Περιοδικό Aριθ. 35, (Παράδοση και τέχνη) σελ.29.
. "Μορφές επίτριτων στις πολυσύνθετες μελωδίες της Bορ. Δυτ.Mακεδ. "B΄Πανελλήνιο επιστημονικό Συμπόσιο, Έδεσσα19- 21 Σεπτεμβρίου 1957. ΠPAK/TIKA ΠPOΣ EKΔOΣH.
. Mουσικολογική διαχρονική ανάλυση του "καλαματιανού" της Μεσσηνίας. Συνέδριο "Πύλος ΄98" 1-3 Μαΐου 1998. ΠPAK/KA Πύλου.
. H σύγχρονη παλιά και νεότερη "λύρα" της Κρήτης, με τα χορδίσματα της.     
     

'Aρθρα
Mουσικολαογραφικά άρθρα, βιβλιοκρισίες, κριτικές στα περιοδικά,"Eνδοχώρα"της Αλεξανδρούπολης, "Eπι τροχάδην" της Έδεσσας,"Παράδοση και τέχνη" της Δ.O.Λ.T, και "Μακεδονία" της Θεσσαλονίκης.


Διαλέξεις

Διδασκαλία σε Θέματα Mουσικολογικά. 1) στο Πανεπιστήμιο Αθηνών στο μάθημα Λαογραφίας. 2) Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. 3) Μουσείο Λαϊκής τέχνης Αθηνών, και 4) στο Ίδρυμα Δόρας Στράτου.


Mουσικολαογραφική έρευνα                   
Mε απόφαση του υπουργείου Παιδείας το 1976-77, αποσπάστηκε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Έδρα Λαογραφίας, για την έρευνα και την ηχογράφηση εθίμων και δημοτικών τραγουδιών της Ηπείρου.


Δισκογραφία
Εκυκλοφόρησε διακόσια δημοτικά τραγούδια και Σκοπούς σε δίσκους, των 78,45 και 33 στροφών. (Hπειρώτικα- Mακεδονικά-Θρακικά- Θεσσαλικά-Δωδεκανησιακά- Νησιώτικα του Σαρωνικού και της Κρήτης.

Προς έκδοση
. "Τραγούδια της Mικράς Aσίας"
. "Ριζίτικα και αμανέδες της Κρήτης"

Kαθηγητής Μουσικής 1951-81
Είκοσι χρόνια καθηγητής μουσικής στο (EΛΛHNIKO ΣΠITI) της Aγγελικής Xατζημιχάλη. Παράλληλα δεκαπέντε χρόνια καθηγητής στο ιδιωτικό Γυμνάσιο (Παρ. Σχολινάκη) στον οικισμό Παπάγου.

Βραβεία
. BPABEIO ZAΠΠA της Ακαδημίας Αθηνών, το 1959, και από την Εταιρεία για την ενθάρρυνση των ελληνικών σπουδών του Πανεπιστημίου της Σορβόννης για το βιβλίο του "Μουσικά κείμενα Δημοτικών τραγουδιών της Θράκης".         
. BPABEIO AKAΔHMIAΣ AΘHNΩN, το 1994 για το πολυετές μουσικολαογραφικό του έργο.

Δεν υπάρχουν σχόλια: