Οι Ηπειρώτες εν οδύναις...

Με την ελεγεία που ακολουθεί θα μοιρολογούσε ο ανώνυμος αοιδός της δημοτικής μας μούσας την καταστροφή του γεφυριού της Πλάκας στον Άραχθο ποταμό, την 1^η Φεβρουαρίου 2015:

«Μαύρα μαντάτα φτάσανε στα δόλια τα Τζουμέρκα»

πάει ένα στολίδι τους, της Πλάκας το γιοφύρι

το 'φαγε ο φονικός καιρός, το πήρε το ποτάμι.

Κλαίνε, θρηνούν οι άνθρωποι σ' Ήπειρο και Τζουμέρκα

το θάνατο του γεφυριού ο νους τους δεν χωράει

παρηγοριά γυρεύουνε στο νέο χτίσιμό του».

«Έπεσε της Πλάκας το γεφύρι»

Το θλιβερό αυτό άγγελμα πάγωσε τις καρδιές των απανταχού της χώρας ευρισκομένων Ηπειρωτών και έφερε στα μάτια τους τα δάκρυα. Δάκρυα οδύνης, δάκρυα απόγνωσης, δάκρυα μεταμέλειας, δάκρυα ενοχής, δάκρυα, δάκρυα. γιατί τις στιγμές εκείνες ένιωσαν ότι έχασαν έναν δικό τους άνθρωπο ή μάλλον τον άνθρωπό τους, αφού το γεφύρι αυτό είχε ψυχή, έκρυβε μέσα του την ψυχή του κάθε Ηπειρώτη, του κάθε ανθρώπου, ο οποίος το είδε από κοντά, το περπάτησε και εντυπωσιάσθηκε από τη μορφή του, την αρχιτεκτονική του, τη θέση του στο χώρο και στην ιστορία, τους συμβολισμούς του.

«Έπεσε της Πλάκας το γεφύρι»

Είναι δυστυχώς γεγονός ότι η οργή του Αράχθου ποταμού μέσα σε λίγες μόλις στιγμές μετέβαλε σε συντρίμμια την πέτρα, τον κόπο και την ελπίδα. Η απώλεια είναι μεγάλη γιατί στο μνημείο αυτό, το οποίο κάποιοι αποκάλεσαν «μικρό Παρθενώνα» των Τζουμέρκων για την άρτια λαϊκή αρχιτεκτονική του, ακουμπάει η συλλογική μνήμη, η ιστορία και ο πολιτισμός της Ηπείρου, της χώρας. Το μνημείο, που σεβάστηκαν ακόμη και οι χιτλερικές βόμβες, οι οποίες το πλήγωσαν ελαφρώς, εμείς οι νεώτεροι το εγκαταλείψαμε αβοήθητο στις ανηλεείς επιθέσεις των φυσικών στοιχείων.

Το γεφύρι της Πλάκας, το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι των Βαλκανίων κτίστηκε το 1866, πάνω σε παλαιότερο που είχε γκρεμισθεί, με το σχέδιο του λαϊκού αρχιτέκτονα Κώστα Μπέκα, καταγόμενου από τα Πράμαντα Τζουμέρκων. Η συνολική δαπάνη του έφτασε τις 187.000 γρόσια και την πλήρωσαν τα χωριά της περιοχής και ο Ιωάννης Λούλης, ο οποίος διατηρούσε πανδοχείο στα Ιωάννινα στο οποίο κατέλυαν οι κάτοικοι των Τζουμέρκων. Το γεφύρι που έφερνε τον απομονωμένο κόσμο των Τζουμέρκων στα Ιωάννινα και στην Άρτα, είχε μήκος τόξου 40 μέτρα, πλάτος 3,20μ. και το ύψος της καμάρας του ήταν 20μ. από την κοίτη του ποταμού. Στο ιστορικό γεφύρι της Πλάκας οι Έλληνες έδωσαν μάχες και πέτυχαν νίκες κατά των Τούρκων τα έτη:1821, 1854 και 1878. Το 1881 με την προσάρτηση της περιοχής της Άρτας και των Τζουμέρκων στο ελληνικό κράτος ιδρύθηκε τελωνείο στο ανατολικό άκρο του γεφυριού στο οποίο τον Φεβρουάριο του 1944 υπογράφτηκε η Συμφωνία της Πλάκας η οποία προέβλεπε τη συνεργασία των αντιστασιακών οργανώσεων ΕΑΜ, ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ εναντίον των στρατευμάτων της Γερμανικής κατοχής.

Ο εκ Μελισσουργών καταγόμενος δημοσιογράφος Ανδρέας Ρίζος έγραψε (Ιούνιος 2011): «Πέρασαν χρόνια από το 1866. Το γεφύρι του μάστρο-Κώστα Μπέκα από τα Πράμαντα ήταν το πέρασμα ζωής για τους ανθρώπους των βουνών. Και σήμερα στέκει εκεί στην Πλάκα αγέρωχο σαν ουράνιο τόξο ακτινοβόλο, για να θυμίζει την ανθρώπινη δημιουργία και την ουσία της ζωής. Κι όσοι το περπατούν, ακουμπούν το χέρι τους στην πέτρα, τη χαϊδεύουν, έτσι σαν έναν χαιρετισμό προς τον Πρωτομάστορα και σαν μνημόσυνο, για να 'ναι αναπαμένα τα κόκαλα αυτού και των βοηθών του, που έσωσαν πολλούς από το χαλασμό.» Τζουμερκιώτικα Χρονικά, τεύχος 12^ο, 2011.

«Έπεσε λοιπόν της Πλάκας το γεφύρι!!!»

Πριν όμως κοπάσει ο πανελλήνιος «επιτάφιος» θρήνος για το γεφύρι, η δήλωση του Έλληνα Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα ότι η ελληνική πολιτεία με τη σύμπραξη των αρμοδίων πολιτικών και επιστημονικών φορέων θα προβεί στις αναγκαίες δράσεις για την αποκατάσταση του γεφυριού της Πλάκας, γεμίζει τους Έλληνες, τους Ηπειρώτες και τους Τζουμερκιώτες με ελπίδα και προσμονή. Η ανακατασκευή του ιστορικού γεφυριού θα επιβεβαιώσει τον σεβασμό μας προς το μνημείο αυτό, το οποίο συνιστά κιβωτό ιστορίας, τεχνογνωσίας, πολιτισμού και συνάμα σύμβολο της θέλησης και του πείσματος του ορεσίβιου λαού να επιβιώσει κάτω από τραχύτατες συνθήκες διαβίωσης εναρμονίζοντας το κάλλος με την πρακτική ωφελιμότητα.

Είναι άκρως συγκινητικό το ενδιαφέρον που εκδηλώθηκε από ορισμένους Ηπειρώτες, οι οποίοι επιθυμούν να συμβάλλουν στην αναστήλωση του γεφυριού της Πλάκας επωμιζόμενοι την οικονομική δαπάνη του εγχειρήματος. Αυτή η έκρηξη αλληλεγγύης προς το γεφύρι αποδεικνύει ότι οι Ηπειρώτες έχουν στη φιλοσοφία τους την εθνική ευεργεσία, τον εθελοντισμό και τον καλώς εννοούμενο πατριωτισμό. Στη συγκεκριμένη περίσταση λαχταρούν να δουν και πάλι το γεφύρι τους να στέκει ορθό και περήφανο στη χαράδρα του διότι το θεωρούν πολύτιμο κειμήλιο το οποίο διαφυλάσσει την ιστορική τους κληρονομιά και την πολιτισμική τους ταυτότητα.

Ο γράφων στον οποίο το γεφύρι της Πλάκας ασκούσε πάντα μιαν ακαταμάχητη γοητεία, τον Αύγουστο του 1985 αποτύπωσε κάποιες σκέψεις στο χαρτί και «τολμάει» σήμερα να τις αφιερώσει ως οφειλόμενο φόρο τιμής σ' αυτό το τέμενος των Τζουμερκιωτών μαστόρων της πέτρας και ως ξόρκι κατά της λήθης.

Στης Πλάκας το γεφύρι

Καμαρώνουν της Πίνδου οι κορυφές
το δρασκέλισμά σου στην άγρια στενοποριά
-της Πλάκας τοξωτό πετρογέφυρο-
Αιώνιο κραταίωμα της πολύβουης χαράδρας,
Βγαλμένο από της λαϊκής ψυχής τη φαντασία,
για της προόδου το χατήρι·
με ιδρώτα, αγωνία και σοφία
βαλμένη η κάθε σου πετρούλα,
με γνώση και ευθύνη δουλεμένη ολάκερη
η αρμοδεσιά σου.
Του Αράχθου έζεψες το ατιθάσευτο φαράγγι
για να φέρεις στων ανθρώπων την κοινωνία
των Τζουμέρκων τον λησμονημένο ξωμάχο
διδάσκοντάς τον την ιστορία, την αντίσταση
το πείσμα για ζωή.
Έρχονται στου λογισμού μου τα μονοπάτια
μουσικές και εικόνες από τις νιότης μου τα χρόνια,
όπως
οι αποκαμωμένοι των στρατοκόπων βηματισμοί,
των αλόγων οι αναστεναγμοί από των αγωγιατών
τα περάσματα στο λιθόστρωτο ανηφόρι σου,
οι ήχοι των κοπαδιών και οι ιαχές των ποιμένων,
των νερών σου το απαλό ρόχθισμα
στου καλοκαιριού τ' αποσπερίσματα
μα προπάντων ο ιερός τρόμος του ύψους σου
και του φθινοπώρου οι άσπονδες κατεβασιές.

Της Πλάκας τοξωτό πετρογέφυρο
Συμμάχησαν και μάχονται απεγνωσμένα
να σε καταλύσουν
ο ήλιος, ο αγέρας, ο χιονιάς
και ο πετροκαταλύτης χρόνος
μα εσύ στέκεις ανέπαφο στου καιρού
τα μαστιγώματα και τις νυχιές
γιατί έχεις χρέος να φιλιώνεις ανθρώπους
και πολιτισμούς
και να θρυμματίζεις ενίοτε την υπεροψία μας.

Γράφει ο
Νίκος  Β. Καρατζένης

www.gnomiartas.gr