Θεσπρωτία: Η κρίσιμη μάζα ικανότητας που λείπει. Όταν το λίγο γίνεται καθεστώς

Γράφει ο Σωτήρης Γιάκης

Υπάρχει ένα σημείο όπου οι μεμονωμένοι ικανοί άνθρωποι παύουν να είναι εξαιρέσεις -ή άλλοθι - και γίνονται δύναμη αλλαγής. Στη δημόσια ζωή της Θεσπρωτίας λείπει ακριβώς αυτό: η κρίσιμη μάζα ικανότητας. Ένας επαρκής πυρήνας ανθρώπων με γνώση, ήθος, ανεξάρτητη κρίση, συνεργατικότητα και αντοχή, ικανός να επιβάλει σχέδιο, συνέχεια και λογοδοσία.

Ο όρος δεν είναι καθιερωμένος επιστημονικός δείκτης. Είναι πολιτική σύνθεση με θεωρητική βάση. Η θεωρία της critical mass δείχνει ότι οι πολύ μικρές μειοψηφίες μένουν συχνά εγκλωβισμένες σε συμβολική παρουσία. Το 30% χρησιμοποιήθηκε στη σχετική βιβλιογραφία ως ενδεικτικό - όχι καθολικό - κατώφλι επιρροής. Όχι ως μαγικός αριθμός, αλλά ως ένδειξη ότι η παρουσία αποκτά δύναμη όταν συνδυάζεται με πυκνότητα, συνοχή και πράξη.

Από το κοινωνικό κεφάλαιο του Putnam και τη συλλογική δράση της Ostrom έως τη συλλογική νοημοσύνη της Landemore, οι θεωρήσεις αυτές συγκλίνουν σε ένα κοινό συμπέρασμα: η ατομική επάρκεια δεν αρκεί. Μόνο όταν οι ικανοί αποκτούν συνοχή μπορούν να θέτουν κανόνες, να απαιτούν λογοδοσία, να αντέχουν στις πιέσεις και να μετατρέπουν μεμονωμένες πρωτοβουλίες σε σταθερή πολιτική κατεύθυνση. Χωρίς αυτή τη συλλογική βάση, η ικανότητα μένει ατομικό προσόν· δεν γίνεται θεσμική ισχύς.

Το συμπέρασμα είναι αμείλικτο. Λίγοι αξιόλογοι άνθρωποι, διάσπαρτοι στα επίπεδα εξουσίας, δεν αρκούν. Το σύστημα τους απομονώνει, τους εξαντλεί, τους χρησιμοποιεί ως άλλοθι ή τους αφομοιώνει. Χωρίς κρίσιμη μάζα, οι ικανοί δεν αλλάζουν το σύστημα· το σύστημα αλλάζει εκείνους.

Τότε το λίγο παύει να είναι αποτέλεσμα. Γίνεται μέθοδος εξουσίας.

Το καθεστώς του λίγου δεν μετατρέπει τα αιτήματα σε διεκδικήσεις. Τα καθηλώνει στο επίπεδο της αναφοράς, της παράκλησης και της φωτογραφίας. Δεν παράγει σχέδιο· αθροίζει πενιχρές και ασύνδετες παρεμβάσεις και τις παρουσιάζει ως πρόοδο. Δεν λογοδοτεί με αποτελέσματα· απαντά με ανακοινώσεις. Έτσι η πολιτική παύει να είναι δύναμη μετασχηματισμού και γίνεται μηχανισμός συντήρησης.

Η καρέκλα γίνεται σκοπός. Η ιδιότητα υποκαθιστά την αποστολή. Η επανεκλογή εμφανίζεται ως πιστοποιητικό ικανότητας. Το σύστημα δεν σχεδιάζει το μέλλον του τόπου· σχεδιάζει τη δική του επιβίωση.

Αυτό είναι το πρόβλημα της Θεσπρωτίας. Δεν είναι μόνο ότι γίνονται λίγα. Είναι ότι ακόμη και τα λίγα που γίνονται δεν ενώνονται σε κατεύθυνση. Η αποσπασματική δραστηριότητα παράγει κίνηση, όχι πρόοδο. Στρατηγική υπάρχει όταν ξέρουμε πού θέλουμε να βρίσκεται ο τόπος σε δέκα χρόνια, ποια βήματα οδηγούν εκεί, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη και με ποια αποτελέσματα θα κριθεί.

Η ευθύνη έχει σειρά.

Πρώτη είναι η κεντρική πολιτική εκπροσώπηση. Δεν είναι ταχυδρομείο αιτημάτων ούτε φωτογραφικό αρχείο συναντήσεων. Οφείλει να μετατρέπει τις ανάγκες του νομού σε εθνικές προτεραιότητες, να οικοδομεί συμμαχίες και να δεσμεύει το κράτος σε στόχους, πόρους και χρονοδιαγράμματα. Όταν αρκείται στη μεσολάβηση και στην παράκληση, δεν παράγει πολιτική· παρουσιάζει τη διαχείριση της έλλειψης ως επιτυχία.

Στην Περιφέρεια, το κριτήριο δεν είναι πόσες παρεμβάσεις μπήκαν σε έναν κατάλογο. Είναι αν άλλαξε η θέση της Θεσπρωτίας. Σε έναν σχεδιασμό που λειτούργησε με κέντρο βάρους τα Ιωάννινα, η τοπική περιφερειακή εκπροσώπηση όφειλε να γίνει αντίβαρο. Δεν έγινε. Ο νομός πήρε μερίδια, όχι θέση· παρεμβάσεις, όχι πορεία. Δεν συγκροτήθηκε στρατηγική που να συνδέει λιμάνι, σύνορα, παραγωγή, τουρισμό, εκπαίδευση και ενδοχώρα σε μία αλυσίδα αξίας.

Εδώ δεν χωρούν υπεκφυγές. Όποιος βρίσκεται επί δεκαετίες στο προσκήνιο δεν κρίνεται από τις ανακοινώσεις του. Κρίνεται από το αποτύπωμά του. Έγινε η Θεσπρωτία ισχυρότερη μέσα στην Ήπειρο; Απέκτησε δική της αναπτυξιακή ταυτότητα; Αν όχι, η μακροβιότητα μετρά την αντοχή του μηχανισμού, όχι την αξία της θητείας.

Στον πρώτο βαθμό, η Ηγουμενίτσα δεν έχει δικαίωμα να διοικείται ως δήμος συντήρησης. Είναι το μητροπολιτικό κέντρο της Θεσπρωτίας στην πράξη. Αν δεν μετατρέπει την κίνηση που περνά από πάνω της σε αξία που μένει στον τόπο, απλώς φιλοξενεί τη διέλευση.

Η καθημερινότητα είναι υποχρέωση. Όχι όραμα.

Η κρίσιμη μάζα ικανότητας δεν είναι λέσχη αυτοανακηρυγμένων «αρίστων». Είναι επάρκεια με ήθος, συνεργασία και δημοκρατική ευθύνη. Δεν ζητά έναν σωτήρα. Απαιτεί αρκετούς ανθρώπους που θα συμφωνήσουν σε λίγες μετρήσιμες προτεραιότητες, θα αντέξουν τη σύγκρουση και θα υπηρετήσουν σχέδιο μεγαλύτερο από τη θητεία, τον τίτλο και το όνομά τους.

Η Θεσπρωτία δεν πάσχει από έλλειψη ανθρώπων. Πάσχει επειδή οι ικανοί δεν έγιναν ακόμη δύναμη, ενώ το λίγο έγινε καθεστώς.

Δεν χρειάζεται άλλους διαχειριστές του λίγου. Χρειάζεται κρίσιμη μάζα ικανών ανθρώπων που θα αποφασίσουν ότι ο τόπος δεν μπορεί να ζει άλλο κάτω από τις δυνατότητές του.

Σωτήρης Γιάκης