Βρυσοχώρι Ζαγορίου. Απολαύστε τα video

Απολαύστε τα video

Το Βρυσοχώρι είναι ένα ορεινό βλαχόφωνο χωριό σε δασωμένη περιοχή που σήμερα αποτελεί μέρος του Εθνικού Πάρκου της Βόρειας Πίνδου.

Νοτιοδυτικά υψώνονται οι κορυφές της Τσούκα-Ρόσιας και της Γκαμήλας ενώ σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από το χωριό και προς τα βόρεια, κυλά ο Αώος ποταμός.

Ο οικισμός αναφέρεται για πρώτη φορά σε χρυσόβουλο του Ανδρόνικου Β' το 1295 και η παλιά βλάχικη ονομασία ήταν Λιασινίτσα. Επεκράτησε όμως η εξελληνισμένη ονομασία Λεσινίτσα, ενώ Βρυσοχώρι ονομάστηκε το 1927.

Σήμερα αποτελεί Δ.Δ. του Δήμου Τύμφης με έδρα το Τσεπέλοβο του Κεντρικού Ζαγορίου.

Απέχει από τα Ιωάννινα 75 χιλιόμετρα. Εύκολη είναι η πρόσβαση και από τα Γρεβενά, καθώς λίγα χιλιόμετρα χωματόδρομου, καλής όμως βατότητας, συνδέουν το Βρυσοχώρι με τον ασφαλτοστρωμένο οδικό άξονα που οδηγεί από το χιονοδρομικό της Βασιλίτσας προς τα χωριά της Λάκκας, του Αώου και την Κόνιτσα.

Από τις αρχές του 18ου και το 19ο αιώνα το χωριό παρουσίασε μεγάλη ανάπτυξη και οικονομική ακμή που συνεχίστηκε ως και τις αρχές του 20ου αιώνα και αριθμούσε σταθερά πάνω από 1600 κατοίκους, που σε ορισμένες χρονικές περιόδους έφτασαν και τους 1800.

Ξεκίνησε τότε ένα μεταναστευτικό ρεύμα με προορισμό μέρη περισσότερο εύφορα και φιλόξενα, όπως την Κωνσταντινούπολη, την Ανατολική Θράκη κλπ. και οι Βρυσοχωρίτες ασχολήθηκαν κατά κύριο λόγο με το εμπόριο και τις επιχειρήσεις. Με χρήματα που έστελναν και την προσωπική εργασία των κατοίκων, κτίστηκαν και συντηρήθηκαν εκκλησίες και πέτρινα γεφύρια, στρώθηκαν καλντερίμια, λειτούργησαν σχολεία και έγιναν πολλά κοινωφελή έργα.

Το 1940, το Βρυσοχώρι είχε μεταβληθεί σε νευραλγικό κέντρο των ελληνικών δυνάμεων που μάχονταν κατά των Ιταλών και οι γυναίκες του χωριού φορτώνονταν πυρομαχικά για να τα μεταφέρουν σε απόκρημνες χαράδρες και βουνοκορφές. Τα γεγονότα εκείνης της δεκαετίας έπληξαν το Βρυσοχώρι και το χωριό κινδύνευσε με ολοκληρωτική καταστροφή.

Στο Βρυσοχώρι εδρεύει και ο Μορφωτικός και Ορειβατικός Σύλλογος Βρυσοχωρίου, ενώ από το Βρυσοχώρι έχουν/είχαν την καταγωγή τους ο ηθοποιός/σκηνοθέτης Τζον Κασσαβέτης, ο υποψήφιος Πρόεδρος της Αμερικής το 1988 Μάικλ Δουκάκης και η πρώτη Ελληνίδα που αποφοίτησε από Αμερικανικό Πανεπιστήμιο, Ευτέρπη Μπούκη-Δουκάκη

Λιθόγλυπτα 

Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά την εξωτερική τοιχοποιία των εκκλησιών και των σπιτιών του Βρυσοχωρίου θα διαπιστώσει ότι υπάρχουν ένθετες μαυρόπλακες λαξευμένες ή εγχάρακτες με χρονολογίες και με ποικίλα θέματα, όπως δικέφαλους αετούς, σταυρούς, κυπαρίσσια, δράκοντες και άλλα γνωστά μοτίβα της λαϊκής τέχνης.

Η γλυπτική αυτή της πέτρας είναι μια από τις εκφράσεις της παραδοσιακής χειροτεχνικής δημιουργίας, όπως είναι και η ξυλογλυπτική, η ζωγραφική, η κεντητική, η υφαντική, η αργυροχρυσοχοΐα, η μεταλλοτεχνία και η κεραμική. Είναι αξιοσημείωτο ότι το Βρυσοχώρι είναι ένα από τα λιγοστά χωριά του Ζαγοριού, όπου μπορεί κανείς να εντοπίσει συχνά* αυτά τα εξαίρετα δείγματα της τέχνης των πελεκάνων - μαστόρων της κουμπανίας των χτιστάδων. Οι περισσότεροι έφτασαν στο Ζαγόρι από τα Μαστοροχώρια της Κόνιτσας, την εποχή της έντονης οικοδομικής δραστηριότητας, δηλαδή από τα τέλη του 18ου αιώνα και, κυρίως, κατά το 19ο αιώνα.

Στα περισσότερα λιθόγλυπτα υπάρχουν χρονολογίες, αλλά και ονόματα που αποτελούν αδιάψευστα τεκμήρια της ιστορίας του κτίσματος, σ' ό,τι αφορά στη χρονολογία κτίσης ή ανακαίνισης, καθώς και στα ονόματα των χορηγών - δωρητών, των ιδιοκτητών ή και των μαστόρων. Ξεχωριστού ενδιαφέροντος είναι και όσα έχουν ένα διακοσμητικό - συμβολικό ρόλο που σχετίζεται όχι μόνο με την αισθητική αντίληψη, αλλά παραπέμπουν και στις μεταφυσικές δοξασίες της παραδοσιακής κοινωνίας. Έτσι, για να μπορεί κανείς να κατανοήσει το ρόλο τους θα πρέπει να ερμηνεύσει την παρουσία τους με βάση τις αξίες, τις κοινωνικές και θρησκευτικές αντιλήψεις των ανθρώπων μιας περασμένης εποχής, οι οποίες σίγουρα διαφοροποιούνται κατά πολύ από τις σύγχρονες. 

Πρώτα απ' όλα, τα διάφορα μοτίβα είχαν και συμβολικό ρόλο γιατί τα φιλοτεχνούσαν μόνο σε συγκεκριμένα σημεία της πρόσοψης των εκκλησιαστικών και κοσμικών κτισμάτων και όχι στο εσωτερικό τους. Τα σημεία αυτά ήταν κοντά στα «ανοίγματα» (θυρώματα, παράθυρα), αλλά και στις «ευπαθείς» γωνίες της τοιχοποιίας. Πίστευαν, λοιπόν, ότι, όπως οι ίδιοι προστάτευαν το σώμα τους στερεώνοντας ένα φυλαχτό, με ανάλογο τρόπο θα δι- ασφάλιζαν και την προστασία του σπιτιού ή της εκκλησίας από την επίδραση του Κακού.

Αποτύπωναν σύμβολα της πίστης, όπως σταυρούς, αγίους - συνήθως του Άη -Γιώργη και του Άη Δημήτρη  χερουβείμ, θυμιατά, αλλά και σύμβολα της πρόληψης, όπως πεντάλφες, φίδια, δράκοντες, δύσμορφες κεφαλές. Είναι τα λεγόμενα αποτρεπτικά - φυλακτικά θέματα που, σύμφωνα πάντα με τα ιδεολογικά δεδομένα της εποχής, στήριζαν την έγνοια για την επισφαλή ανθρώπινη ζωή. Ισχυροποιούσαν το αίσθημα της ασφάλειας των ενοίκων, των ζωντανών και της σοδειάς που κινδύνευαν, σε καθημερινή βάση, από αρρώστιες, θάνατο, βασκανία, από το Κακό σε κάθε του μορφή.

Συχνά, ο λαϊκός μάστορας - πετροπελεκητής λάξευε και ένα σύμβολο της αφθονίας, του πλούτου, της ευημερίας. Σαν αυτούς τους ευγονικούς λιθανάγλυφους μαστούς που μπορεί κανείς να δει στην αριστερή παραστάδα της αυλόπορτας του σπιτιού της οικογένειας του αλησμόνητου Γιωργάρα Τσιομίδη. Σήμερα ξεχάστηκε ο αρχικός συμβολισμός, όμως δεν παύουν τα θέματα αυτά να είναι μάρτυρες του πολιτισμικού παρελθόντος του τόπου. Η τέχνη διαχρονικά εικονογραφεί την ανθρώπινη σκέψη και το συναίσθημα. Η πέτρα έχει το πλεονέκτημα να αντιστέκεται στο χρόνο και τα λιθανάγλυφα είναι μια ορατή έκφραση, είναι τα «ίχνη» της εσωτερικής ζωής μιας άλλης περασμένης κοινωνίας.

Η κατοικία ήταν το κέντρο της οικογενειακής ζωής, ο τόπος εργασίας και παραγωγής, ο χώρος όπου συμβίωναν άνθρωποι και ζωντανά. Φυλακτικά  αποτρεπτικά μοτίβα σκαλισμένα στις παραστάδες της εισόδου δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις μιας συμβολικής προστασίας, ώστε να περιφρουρούν τα όρια του ιδιωτικού χώρου. Έτσι ερμηνεύονται εκείνοι οι τρομακτικοί φύλακες  δράκοντες στην αριστερή γωνία της νότιας πλευράς στο σπίτι του Νίκου Εξάρχου, αλλά και στην αυλόπορτα του σπιτιού του Χρυσόστομου Βασδέκη. Ο φόβος νικιέται με το φόβο και ο άνθρωπος αναπαριστάνει εξευμενιστικά ό,τι φοβάται, αλλά και ό,τι σέβεται.

Όμως, αν η κατοικία είναι το ιερό άδυτο της ιδιωτικής ζωής, ο οίκος του Θεού πρέπει να είναι ο κατεξοχήν αποκομμένος από το βέβηλο κόσμο χώρος. Για τον πιστό είναι η μετάβαση στον υπερβατικό χώρο της προστασίας και της σωτηρίας. Εδώ, στο εξωτερικό τμήμα πάντα, η λιθογλυπτική θα βρει πρόσφορο έδαφος εφαρμογής της. Στο χαγιάτι του Αγίου Χαραλάμπους, αλλά και στις εισόδους του ναού και του καμπαναριού τα θέματα αυξάνουν. Κοντά στις κτητορικές επιγραφές παρατηρούμε ποικίλες άλλες απεικονίσεις, όπως σταυρούς, δικέφαλους, ζωικές και φυτικές συνθέσεις, ακόμη και μία αποτρεπτική κεφαλή που υπάρχει στη δυτική γωνία της νότιας πλευράς, στο χαγιάτι του Αγίου Χαραλάμπους. Όλα αυτά τα λιθανάγλυφα θέματα ενισχύουν την αίσθηση της αποδέσμευσης από τις αρνητικές δυνάμεις του Κακού. Είναι φυλακτικά «σημεία» που δίνουν διέξοδο στις μεταφυσικές ανησυχίες του ανθρώπου και δημιουργούν συνθήκες βίωσης της θεϊκής παρουσίας.

Η είσοδος συμβολίζει τον ίδιο το Χριστό ( «Εγώ ειμί η θύρα .») και αυτό πρέπει να εκφραστεί με τον καλύτερο αισθητικά αλλά και συμβολικά τρόπο. Το περίτεχνο θύρωμα του Αγίου Χαραλάμπους «αγκαλιάζει» τον ατομικά και μοναχικά εισερχόμενο και επισημαίνει με τα λιθανάγλυφα σύμβολα της πίστης, τη διάκριση μεταξύ του κοσμικού και ιερού χώρου. 

Το ημερολόγιο, λοιπόν, αυτό για το έτος 2010 αναδεικνύει τα κάθε είδους λιθόγλυπτα, που θεωρούμε ότι αποτελούν σημαντικές μορφολογικές λεπτομέρειες στη συνολική όψη των κτισμάτων, εκκλησιαστικών και κοσμικών του χωριού. Παράλληλα, αφιερώνεται στην ξεχωριστή αυτή τέχνη των λαϊκών μαστόρων που ήξεραν να δίνουν σχήμα και πνοή στην πέτρα. Σε όλους αυτούς τους πετροπελεκητάδες που με το καλέμι και τη βαριοπούλα απέδειξαν το περίσσευμα της αξιοσύνης τους, απο- τυπώνοντας πάνω στο «πρόσωπο» της πέτρας τη σφραγίδα ενός ταλαντούχου και ευφάνταστου δημιουργού. 

* Στο Βρυσοχώρι εντοπίσαμε πάνω από 100 δείγματα λαϊκής λιθογλυπτικής τέχνης. Στα στενά πλαίσια αυτού του ημερολογίου γίνεται μια ενδεικτική μόνο παρουσίασή τους και, έτσι, η επιλογή έγινε με βασικό κριτήριο να υπάρχουν, όσο είναι δυνατό, αντιπροσωπευτικά δείγματα από όλες τις κατηγορίες (διακοσμητικές - συμβολικές παραστάσεις ή κτητορικές επιγραφές).

Διαδρομή από τα Γιάννενα στο Βρυσχώρι

Η διαδρομή από τα Γιάννενα είναι ευχάριστη και δεν θα προλάβει να σας κουράσει μιας και σας αποζημιώνει με τις καταπληκτικές εναλλαγές τοπίων.

19 km Αφού προχωρήσετε για 19 km στο δρόμο προς Κόνιτσα, στο πρώην χωριό Καρυές, τώρα Μεταμόρφωση, στρίψτε δεξιά αμέσως μετά το χωριό.

Ακολουθεί ένας φιδωτός, ανηφορικός δρόμος που ενώ αφήνετε πίσω σας το οροπέδιο των Ιωαννίνων, μπορείτε να θαυμάσετε αριστερά σας τον δρόμο που οδηγεί προς Κόνιτσα-Καλπάκι, και τον κάμπο σαν να είστε σε αεροπλάνο.

Μόλις φτάσετε στην κορυφή, θα δείτε αριστερά σας το μνημείο της Γυναίκας της Πίνδου που σας προσφέρει μια ωραία θέα προς το οροπέδιο των Ιωαννίνων και τα βουνά του Καλπακίου αλλά και της Αλβανίας στο βάθος. Αν έχετε χρόνο δοκιμάστε την τυρόπιτα στο εστιατόριο του Ρόβα που βρίσκεται στα ριζά του λόφου.

Προχωρώντας διασχίζετε τον κάμπο των Ασπραγγέλων, και μην ξεχάσετε να φουλάρετε βενζίνη δεν θα ξαναβρείτε!!!

29 km Αφήνετε στα δεξιά σας το χωριό των Ασπραγγέλων και τη διασταύρωση για Ελάτη και στην επόμενη διασταύρωση στρίβετε δεξιά προς Τσεπέλοβο, Σκαμνέλι, Ηλιοχώρι, Βρυσοχώρι, Λάιστα.

34 km Έχετε χρόνο και θέλετε να πιείτε καφέ; Στρίψτε αριστερά για Δίλοφο. Στο 1 km ένα υπέροχο χωριό. Στα δεξιά σας βλέπετε παραδοσιακό γεφυράκι.

37ο km Ετοιμαστείτε για στάση. Κάμερες και μηχανές απαραίτητες. Παρκάρετε το αυτοκίνητο και θαυμάστε το πέτρινο μονότοξο γεφύρι "Του Κόκορη".

Από εδώ αρχίζει η χαράδρα του Βίκου (η μεγαλύτερη σε βάθος στον κόσμο) που καταλήγει στο χωριό Βίκος κοντά στην Αρίστη και το Πάπιγκο.

Λίγο μετά το γεφύρι, συνεχίζοντας, αφήνετε δεξιά τη διασταύρωση για το χωριό Κήποι με το περίφημο τρίτοξο γεφύρι και το μουσείο του Αγάπιου Τόλη, και παίρνετε έναν ανηφορικό δρόμο προς το Καπέσοβο. Αφήνετε τη διασταύρωση για Κουκούλι δεξιά σας. Απέναντι βλέπετε τη Βίτσα και το Μονοδένδρι ενώ δεξιότερα φαίνεται η χαράδρα του Βίκου να στενεύει. Με δυσκολία θα ξεχωρίσετε απέναντι στα βράχια το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής. Διαλέξτε κατάλληλη στροφή.

43ο km Φτάνετε στο Καπέσοβο. Παρκάρετε το αυτοκίνητο και βολτάρετε στα καλντερίμια. Μόλις ξεκινήσετε, στα 500 μέτρα από το χωριό στο υδραγωγείο, ψάξτε με το μάτι σας για τη σκάλα του Βραδέτου.

50ο km Θα δείτε το χωριό Τσεπέλοβο. Η πρωτεύουσα του Δήμου Τύμφης. Αφήστε το αυτοκίνητο μετά το ξενοδοχείο Δρακόλιμνη και ανεβείτε προς την κεντρική πλατεία όπου θα βρείτε παραδοσιακά καφενεδάκια και ταβέρνες.

54ο km Περνάτε μέσα από το χωριό Σκαμνέλι μικρό κι όμορφο χωριό και μόλις πάρετε μερικές στροφές θα εκπλαγείτε από τα τεράστια πεύκα που εμφανίζονται ξαφνικά μπροστά σας. Από δω και πέρα, θα σας συντροφεύουν σε κάθε σας βήμα. Αυτή η περιοχή είναι η πιο πλούσια σε βλάστηση σε όλο το Ζαγόρι.

64ο km Μόλις φτάσετε σε μια περιοχή με κάποια γκρεμίσματα, είστε στη μαγευτική τοποθεσία του Γυφτόκαμπου. Περπατήστε κι ανακαλύψτε λοφίσκους και ποταμάκια.

Λίγο πιο κάτω δεξιά στην πινακίδα θα βρείτε την Σαρακατσάνικη στάνη, με παραστάσεις από την ζωή των Σαρακατσάνων, αλλά και ταβέρνα με "της ώρας".

Στη συνέχεια του δρόμου θα περάσετε από δυο τρία ρυάκια, που παλιά περνούσες μέσα από την κοίτη τους. Το νερό είναι πόσιμο αλλά δοκιμάστε να δείτε πόσο κρύο είναι. Προέρχεται από τα χιόνια που λιώνουν στα βουνά.

67ο km Στρίψτε στη διασταύρωση αριστερά (δεξιά η Λάιστα). Προσέξτε τις στροφές του δρόμου γιατί σε μερικά σημεία δύσκολα χωρά δύο αυτοκίνητα μαζί.

Ηλιοχώρι: ένα πολύ μικρό χωριό με λιγοστούς κατοίκους.

75ο km Μόλις περάσετε αριστερά από μια εκκλησία στην κορυφή ενός λοφίσκου, μπαίνετε στην τελική ευθεία. Ανοίξτε τα μάτια σας καλά. Το μαγευτικό τοπίο θα προβάλλει ξαφνικά μπροστά σας. 3-4 στροφές μετά την εκκλησία σε μια μεγάλη αριστερή, σταματήστε δεξιά στο πλάτωμα. Βλέπετε μια πανοραμική θέα ξεκινώντας με την Τσουκαρόσια αριστερά, την Γκαμήλα δεξιότερα, τα Τρόχαλα, και τέρμα δεξιά στον ορίζοντα, ο Σμόλικας. Στα πόδια σας το Βρυσοχώρι. Θαυμάστε υψομετρικές διαφορές!

Η Τσουκαρόσια (6km) αριστερά σας στα 2480m, Γκαμήλα(8km) 2497m ενώ ο ποταμός Αώος (5km) από δώ, μόλις στα 500m υψόμετρο. Εδώ βρίσκεστε στα 1150 περίπου.

Το χωριό απέχει 75 Km από τα Γιάννενα (1:30 ώρα περίπου) και είναι το τελευταίο χωριό του ασφαλτοστρωμένου δρόμου.

Δουκάκης  Μάϊκ (Μιχάλης)

Ο Μιχάλης Δουκάκης γεννήθηκε στην Μασσαχουσέτη στις 3 Νοεμβρίου το 1933.

Γιός του γιατρού Πάνου Δουκάκη από την Μυτιλήνη και της Ευτέρπης Μπούκη από το Βρυσοχώρι.

Υποψήφιος Πρόεδρος της Αμερικής το 1988, όπου έχασε στις εκλογές από τον George Bush.

Καθηγητής πολιτικών επιστημών σε διάφορα Αμερικανικά Πανεπιστήμια ενώ διετέλεσε επί σειρά ετών κυβερνήτης της πολιτείας της Μασσαχουσέτης.

Ο Μιχάλης Δουκάκης επισκέφθηκε το Βρυσοχώρι, χωριό της μητέρας του, το καλοκαίρι του 2009.

Η μητέρα του, Ευτέρπη Μπούκη - Δουκάκη, είχε συχνή επικοινωνία με συγγενείς της στο χωριό το οποίο και επισκέφθηκε μαζί με τον άντρα της το 1979

Ευτέρπη Μπούκη - Δουκάκη

Μητέρα του πρώην κυβερνήτη της Μασαχουσέτης και υποψηφίου για την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών το 1988, Μάικλ Δουκάκη, απεβίωσε σε ηλικία 99χρόνων το 2003.

Η Ευτέρπη Μπούκη - Δουκάκη γεννήθηκε το 1904 στη Λάρισα από γονείς Βρυσοχωρίτες και το 1913 μετανάστευσε με την οικογένειά της στην Αμερική.

Εργάστηκε από τα παιδικά της χρόνια και μετά τις σπουδές της δίδαξε σε σχολεία της πολιτείας της, αλλά και του Νιου Χαμσάιρ.

Το 1929 παντρεύτηκε το γιατρό Πάνο Δουκάκη, ο οποίος καταγόταν από τη Λέσβο.

Η Ευτέρπη πρωτοστάτησε σε εκδηλώσεις για την προβολή του ελληνικού πολιτισμού, καθώς και για φιλανθρωπικούς σκοπούς.

Υπήρξε η πρώτη Ελληνίδα που αποφοίτησε από Αμερικανικό Πανεπιστήμιο.

Σώζεται αλληλογραφία δεκαετιών την οποία είχε με τον ανηψιό της Γιώργη Στ. Οικονόμου (1913-2005), στον οποίο εξέφραζε την αγάπη της για το Βρυσοχώρι, το ενδιαφέρον της για τους συγγενείς της αλλά και περιέγραφε την οικογενειακή της ζωή.

Το πατρικό της οικογένεις Μπούκη σωζόταν μέχρι το 1990. Η Ευτέρπη επισκέφθηκε συγκινημένη το Βρυσοχώρι το 1979, μαζί με τον άντρα της Πάνο Δουκάκη.

Τζών Κασσαβέτης

Ο Τζών Κασσαβέτης γεννήθηκε στην Νέα Υόρκη και ηταν γιός του Νικόλα Ιωάννη Κασσαβέτη από το Βρυσοχώρι, ο οποίος είχε μεταναστεύσει στην Αμερική.

Αποφοίτησε από την Αμερικανική Ακαδημία Δραματικών Τεχνών και συμμετείχε σε θεατρικά έργα, κινηματογραφικές και τηλεοπτικές ταινίες, ενώ αργότερα ασχολήθηκε με την σκηνοθεσία και την παραγωγή ταινιών.

Το όνομά του είναι παγκόσμια γνωστό.

Το επίθετο Κασσαβέτης ακόμη υπάρχει στο Βρυσοχώρι από μακρινούς πλέον συγγενείς του.

Το μοναστήρι της Αγίας Τριάδος Γκρονίτσας του Βρυσοχωρίου Ζαγορίου

Το μοναστήρι της Αγίας Τριάδος που βρίσκεται στη θέση «Γκρόνιτσα» του Βρυσοχωρίου αποτελεί ίσως την πιο απόμακρη Μονή, από κατοικημέρη περιοχή  στην Ήπειρο. Απέχει περίπου 15 χιλιόμετρα από το χωριό και είναι κτισμένο μέσα στην πλέον κατάφυτη περιοχή της Τύμφης. Στο σημείο που βρίσκεται είναι τόσο πνιγμένο από τη πλούσια βλάστηση της περιοχής που δύσκολα το αντιλαμβάνεσαι ακόμη και αν φτάσεις πολύ κοντά σ' αυτό.

Το μοναστήρι της Αγίας Τριάδος Γκρόνιτσας (τοπωνύμιο με βουλγαρική ρίζα που δόθηκε στη περιοχή εξαιτίας της διαμόρφωσης του εδάφους της και σημαίνει «κατσαρόλα») σύμφωνα με τα αναγραφόμενα σε μια παλιά πέτρα που σήμερα είναι τοποθετημένη στην είσοδο του «κελιού της Στασιανής», θεμελιώθηκε στις 20 Ιουνίου του 1667 σε χώρο που αρκετούς αιώνες πιο πριν είχαν εγκατασταθεί ασκητές. Αξίζει να σημειωθεί ότι η λιθογραφία αυτή, που παλιότερα ήταν τοποθετημένη στην τοιχοποιία του ναού, η Μαρία Τσιούπη στο βιβλίο της για τα «Ηπειρωτικά Λιθόγλυπτα» την καταγράφει ως την παλιότερη χρονολογημένη κτητορική επιγραφή στον εκκλησιαστικό χώρο, στη περιοχή του Ζαγορίου.

Σύμφωνα με την τοπική παράδοση και όπως μας την μεταφέρει στο βιβλίο του «το Βρυσοχώρι» ο Νίκος Εξάρχου, η ιστορία της δημιουργίας της Μονής έχει ως εξής: «Ήταν Δεκέμβριος μήνας, δύο έτη προτού γίνει η θεμελίωσης του Μοναστηρίου, όταν οι τρεις αδελφοί μοναχοί του Ασκηταρειού «Βουλτσιούτουρου», Ιωακείμ, Χρύσανθος και η Στασιανή είχαν χάσει το γαϊδουράκι τους, το οποίον αναζητούσαν επί τρείς ήμερες και, αφού δεν το έβρισκαν, τραβήξανε προς το χωριό μας να το αναζητήσουν άλλα και εκεί δεν το βρήκαν. Νύχτωσε και κοιμήθηκαν στο χωριό ατό σπίτι του Φιλτσίκα διότι εν τω μεταξύ άρχισε να χιονίζει και κατά την διάρκειαν της νύκτας έπεσε πολύ χιόνι, του οποίου το ύψος είχε φθάσει μέτρο. Επηκολούθησε βαρύτατος χειμώνας, εκείνη τη χρονιά, το χιόνι τους απέκλεισε τον δρόμον και ηναγκάσθησαν να παραμείνουν εις το χωριό ως φιλοξενούμενοι επί τρείς μήνας. Όταν την άνοιξη απεφάσισαν να επιστρέψουν, την τελευταία νύκτα, είδαν στο όνειρο τους την Αγία Τριάδα, που τούς φανερώθηκε μπροστά τους στη θέση «Γκρόνιτσα», ακριβώς εις το σημείον που είναι κτισμένη η εκκλησία του Μοναστηρίου και δίπλα της να στέκει το γαϊδουράκι τους. Χαρούμενοι, λοιπόν, ξύπνησαν το πρωί και ξεκίνησαν να φύγουν προς το μέρος εκείνο. Το όνειρο τους πραγματοποιήθηκε. Το γαϊδουράκι βρέθηκε στο σημείο εκείνο ακριβώς που το είχαν ονειρευθεί. Το γεγονός αυτό το θεώρησαν ως θαύμα και οι Μοναχοί, οι οποίοι εσκόπευαν από καιρό να κτίσουν ίνα μοναστήρι στην περιφέρεια εκείνη, απεφάσισαν τώρα τελικά με την προσωπική τους εργασία και με την ερανική εισφορά των κατοίκων του χωριού μας να θεμελιωθεί το Μοναστήρι ακριβώς εις το μέρος, όπου τους φανερώθηκε η Αγία Τριάδα. Το εκκλησάκι έγινε μικρό όπως το βλέπουμε σήμερα, άλλα σκοτεινό κατ'  αρχήν, χωρίς παράθυρα με μόνον φεγγίτην στη στέγη. Καθώς λέγει η παράδοσις οι ίδιοι οι καλόγηροι και άλλοι μεταγενέστεροι αυτών ειργάσθησαν εις το σκάλισμα του τέμπλου ως αυτοδίδαχτοι αρχιτέκτονες. Ως πρώτος προϊστάμενος ιερομόναχος, αναφέρεται ο πρεσβύτερος των τριών αδελφών, ο Όσιος Ιωακείμ. Από τότε πού άρχισε να λειτούργει η εκκλησία του Μοναστηρίου με ηγουμένους, τα Ασκηταρειά εγκατελείφθησαν και ερημώθησαν. Η Αγία Τριάς ήταν το καταφύγιον όλων των πτωχών και οδοιπόρων».

Στο ίδιο βιβλίο του Νίκου Εξάρχου διασώζεται και μια ακόμη ιστορία που σχετίζεται με το μοναστήρι και συνέβη μερικές δεκαετίες αργότερα, πιθανότατα τον 18^ο αιώνα:

«Μας λέγει η παράδοσις ότι παλαιότερα, 100 περίπου χρόνια μετά τον θάνατον της πρώτης Στασιανής, μια άλλη καλογριά του Μοναστηρίου της Αγίας Τριάδος, ονόματι και αυτή Στασιανή η δευτέρα (το κοσμικόν όνομα Αναστασία) είχε διαδώσει, ότι κακοποιήθηκε από τον ηγούμενον Βλάσιον. Η κατηγορία έπιασε, το χωριό αναστατώθηκε και η θέση του ηγουμένου δεν ήταν καθόλου καλή. Αναγκάστηκε τότε ο γερο - ηγούμενος και ζήτησε συγκέντρωση των γερόντων στην εκκλησία, να κάμουν δικαστήριο για να απολογηθεί. Είπε, μεταξύ άλλων, ότι η καλόγρια δεν υπάκουε στους κανονισμούς του μοναστηριού κι αυτό ήταν ό λόγος, πού την έδιωξε. Εζήτησε τότε την άδεια να ξεγυμνωθεί μπροστά τους για ν' απόδειξη ότι και σωματικά ήταν ανίκανος νι βλάψει. Οι γερόντοι είχαν αμφιβολία και εδέχθηκαν. Πραγματικά η εμφάνιση του τους έπεισε ότι το δίκιο ήταν με το μέρος του. Τότε ο ηγούμενος εσήκωσε τα χέρια του στον ουρανό και πνιγμένος από αγανάκτηση για τη ντροπή πού του έγινε καταράστηκε το χωριό και έφυγε μακριά του. Αργότερα μαθεύτηκε ότι η Στασιανή η Β' διατηρούσε μυστικός ερωτικός σχέσεις με κάποιον χωριανών, μετά του οποίου κατέστη έγκυος. Τότε αισθάνθηκε τη μεγάλη της εντροπή και θέλησε να δώσει τέρμα στη ζωή της. Απομακρύνθηκε από το μοναστήρι και πήρε τον κατήφορο για τον ποταμόν Αώον, αλλά λίγο επάνω από τη θέση «Καρλίτζη» γκρεμίστηκε, τραυματίστηκε θανατηφόρα και σε λίγες ώρες απέθανε εκεί. Η πλαγιά εκείνη ονομάσθηκε «Γκρεμός Στασιανής», κι' έτσι είναι γνωστή και σήμερον σ' όλους τους επιζώντας ηλικιωμένους του χωριού μας».

Με την πάροδο των χρόνων το μοναστήρι ανακαινίστηκε αρκετές φορές, με πιο σημαντικές να θεωρούνται οι παρεμβάσεις που έγιναν σ' αυτό τις χρονιές 1773 και 1892 όταν εκτός από τις εργασίες συντήρησης του, στον εξωτερικό χώρο της μονής έγιναν μια σειρά από προσθήκες λειτουργικών χώρων (κελιά, αποθήκες, αχυρώνες, στάβλους κ.α.) ενώ κατασκευάστηκε και ξενώνας.

Τα παλιότερα χρόνια το μοναστήρι διατηρούσε στη κατοχή έκταση γης ίση με 60 στρέμματα, τα περισσότερα από τα οποία ήταν καλλιεργούμενα χωράφια από τους μοναχούς ή τις καλογριές, κοπάδι από αιγοπρόβατα, μελίσσια, μύλο, νεροτριβή. Είναι αξιοσημείωτο ότι από τα ετήσια έσοδα της Μονής κάθε χρονιά δινόταν και ένα ποσό για το σχολείο του χωριού. Επίσης η πόρτα της μονής έμενε πάντα ανοικτή μέρα-νύχτα και αποτελούσε για τους κατοίκους του Βρυσοχωρίου αλλά και για τους περαστικούς ένα πολύτιμο καταφύγιο, σε μια περιοχή που πολύ κοντά της ήταν τα λημέρια των ληστών.

Οι κάτοικοι του Βρυσοχωρίου αλλά και των γύρω χωριών αγάπησαν το μοναστήρι αυτό και το στήριξαν με όλες τους τις δυνάμεις. Πάντα πίστευαν και ακόμη πιστεύουν στη δύναμη της Αγίας Τριάδος και στα θαύματα που κάνει. Είναι χαρακτηριστικό ένα παλιότερο δημοσίευμα (του 1992)του Μορφωτικού Ορειβατικού Συλλόγου Βρυσοχωρίου στην εφημερίδα «το Ζαγόρι μας», όπου μεταξύ άλλων γράφονται:

«.1^ο Τρεις φορές μέχρι σήμερα έχουν καταστραφεί από πυρκαγιές τα γύρω δάση. Ποτέ όμως δεν καταστράφηκε ούτε ένα δένδρο από την έκταση του μοναστηριού, χωρίς να καταβληθούν μεγάλες προσπάθειες από ανθρώπων χέρια. Πάντα κάποιο αόρατο χέρι σταματούσε τη φωτιά στα όρια του μοναστηριού.

2^ο Το μοιρολόγι της Αγίας Τριάδος: Ακούγοντας κανείς την παρακάτω ιστορία οπό αυτόπτες μάρτυρες που ζουν ακόμη, ηλεκτρικό ρεύμα διαπερνά το κορμί του. Το 1948 στην καρδιά τον εμφυλίου πολέμου τον μήνα Φεβρουάριο μια ομάδα νέων, ο Γεώργιος Τσιομίδης (Γεωργάρας) ο Τάκης Ρίζος (Συνταξιούχος αγροφύλακας σήμερα) από την Λάιστα και άλλοι πήγανε να αναγνωρίσουν το δρομολόγιο από Κόνιτσα μέσω χαράδρας Αώου για την μεταφορά των Γυναικόπεδων προς Γιάννενα λόγω της κολάσεως του πολέμου στην περιοχή.

Φθάνοντας στην τοποθεσία ΑΓΚΡΟΑΠΕ (στα βλάχικα σημαίνει τρύπα) ακούγονταν μοιρολόι γυναίκας. Ψυχή δεν υπήρχε στην περιοχή. Κάναν το σταυρό τους και συνέχισαν το δρόμο περνώντας πάνω από το μοναστήρι χωρίς να μπούνε μέσα διότι ένας φόβος τους κυρίεψε. Φθάσανε στο απέναντι ύψωμα της Ντάλας και το μοιρολόγι συνέχιζε το ίδιο. Επιστρέφοντας μετά από λίγες ημέρες για την Κόνιτσα ξανά το ίδιο μοιρολόγι. Μπήκανε στην εκκλησία ανάψανε τα καντήλια και συνέχισαν το δρόμο. Το μοιρολόγι συνεχιζόταν. Το ίδιο συνέβει και τον μήνα Μάρτιο που ξανακάνανε το ίδιο δρομολόγιο. Ήταν ένα μήνυμα του κακού που γινόταν και που θα επακολουθούσε.

3^ο Κάτω ακριβώς από το μοναστήρι υπάρχει η κατακόμβη. Κρυφό σχολειό όπου τα σκλαβωμένα Βρυσοχωριτόπουλα μάθαιναν από τους Καλόγερους τα Ελληνικά γράμματα και την ελληνική ιστορία. Ολόκληρη εκκλησία σκαμμένη στη Γη μισοκατεστραμμένη σήμερα. Εδώ όλο το χρόνο πάνω από την Αγία τράπεζα στάζουν σταγόνες νερό που με φυσιολογικές συνθήκες δεν θα έπρεπε να υπάρχουν. Οι προγονοί μας το ονομάσανε «το δάκρυ της Αγίας Τριάδος» και πρέπει να είναι έτσι. Το μοναστήρι έχει καθιερωθεί να γιορτάζει του Αγίου Πνεύματος».

Στο μοναστήρι υπολογίζεται ότι μόναζαν καλόγεροι ως το 1926. Τις επόμενες δυο δεκαετίες κατά καιρούς, τους χώρους της Μονής νοίκιαζαν και έμεναν διάφορες οικογένειες που καλλιεργούσαν τα χωράφια και τη φρόντιζαν. Όμως από την περίοδο του εμφυλίου πολέμου και ύστερα η τύχη του μοναστηριού ήταν ανάλογη με την κατάσταση στην περιοχή, όπου ουσιαστικά ερημώθηκε. Σήμερα τα σημάδια από το πέρασμα του χρόνου και την εγκατάλειψη είναι ορατά. Όλοι σχεδόν οι εξωτερικοί χώροι του μοναστηριού καταστράφηκαν ενώ  τ' άλλοτε χωράφια της, παρατημένα πλέον, μετατράπηκαν σε δάση. Διασώζεται μόνο η εκκλησία του μοναστηριού (επισκευάστηκε το 1974), το «κελί της Στασιανής», ενώ κάτω από την εκκλησία στέκει ακόμη το παλιό ασκηταρειό που σύμφωνα με τα γραφόμενα του Ν. Εξάρχου κατασκευάστηκε στη θολωτή αυτή σπηλιά, το 1238.

www.mosv.gr

www.romiazirou.blogspot.gr