Η εμφάνιση του Ebola: μια νέα μορφή του «κακού»;

Οι μεγάλες επιδημίες δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Από τις επιδημίες στους μακρούς χρόνους της Ρώμης, του Βυζαντίου, του Μεσαίωνα και την μεγάλη πανδημία -τον Μαύρο Θάνατο- που θέρισε πάνω από τον μισό πληθυσμό της Κίνας και τον μισό πληθυσμό της Ευρώπης, ως το 19ο και τον 20ο αιώνα με την πανδημία της Ισπανικής γρίπης που θέρισε εκατό εκατομμύρια ανθρώπους...

Κατά περιόδους υπάρχει κινητοποίηση των υγειονομικών φορέων για τον κίνδυνο απειλής επιδημιών: το 1980 αυτός ο παράξενος ιός που μεγαλώσαμε μαζί του, ο HIV, το 2003 ο SARS, το 2004 ο ιός της γρίπης των πτηνών, το 2009 ο ιός της γρίπης των χοίρων, το 2013 ο MERS .

Σήμερα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει σημάνει παγκόσμιο συναγερμό καθώς ένας άλλος ιός, ο Εμπολα, ξεκινώντας από την Αφρική έχει ήδη εξαπλωθεί για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση σε αρκετές χώρες. Εντοπίστηκε για πρώτη φορά στο Σουδάν και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Κρούσματα της νόσου εμφανίζονται συνήθως σε τροπικές περιοχές της Υποσαχάριας Αφρικής. Από το 1976 όταν εντοπίστηκε για πρώτη φορά, έως το 2013, είχαν μολυνθεί λιγότερα από 1.000 άτομα ανά έτος, με μόνο 19 επιδημίες με περισσότερους από δέκα ασθενείς. Η μεγαλύτερη έξαρση παρουσιάζεται φέτος, η οποία επηρεάζει τη Γουινέα, τη Σιέρα Λεόνε, τη Λιβερία και τη Νιγηρία, ενώ σποραδικά κρούσματα αρχίζουν να αναφέρονται σε ανεπτυγμένες χώρες.

Η Νόσος του Έμπολα (EVD) ή αιμορραγικός πυρετός Έμπολα (EHF) είναι μια ανθρώπινη νόσος που προκαλείται από τον ομώνυμο ιό (με βασικά στελέχη του τους Zaire, Reston και Sudan Ebolavirus). Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται δύο μέρες έως και τρεις εβδομάδες μετά την επαφή με τον ιό και σε αυτά περιλαμβάνονται πυρετός, πονόλαιμος, μυϊκοί πόνοι και πονοκέφαλος. Συνήθως, συνοδεύονται από ναυτία, εμετό και διάρροια, και ταυτόχρονα ηπατική ή/και νεφρική ανεπάρκεια. Σε αυτό το στάδιο, ορισμένα άτομα αρχίζουν να εμφανίζουν προβλήματα αιμορραγίας.

Ο ιός μπορεί να μεταδοθεί μετά από επαφή με το αίμα ή με τα υγρά του σώματος κάποιου μολυσμένου ζώου (κυρίως πίθηκοι και νυχτερίδες). Δεν έχει τεκμηριωθεί η διάδοση μέσω του αέρα στο φυσικό περιβάλλον. Μόλις επέλθει μόλυνση σε ανθρώπινο οργανισμό, η νόσος μπορεί να εξαπλωθεί και μεταξύ των ανθρώπων. Οι ασθενείς μπορούν να μεταδώσουν την ασθένεια μόνο μετά την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων, τα οποία είναι θορυβώδη και αποθαρρύνουν την προσέγγιση άλλων ανθρώπων. Επιπλέον, σε αντίθεση με άλλους ιούς όπως της γρίπης, οι οποίοι μεταδίδονται μέσω σταγονιδίων στον αέρα, οι ιοί του Έμπολα μεταδίδονται μόνο όταν μολυσμένα σωματικά υγρά έρθουν σε επαφή με τους βλεννογόνους αδένες ή με ανοιχτές εκδορές στο δέρμα.

Η νόσος έχει υψηλά ποσοστά θνησιμότητας: ποσοστό 50% έως και 90% των ατόμων που μολύνονται από τον ιό -ανάλογα με το στέλεχος, καταλήγει συνήθως στον θάνατο.

Τα ραγδαία, θανατηφόρα συμπτώματα του Έμπολα και η σχετικά δύσκολη μετάδοση είναι οι βασικός λόγος που οι επιδημίες Έμπολα είναι συνήθως μικρές. Από την ανακάλυψη του ιού το 1976 έχουν καταγραφεί ο συνολικός αριθμός των θανάτων από το 1976 εκτιμάται σε μόλις 2.000, ενώ η γρίπη σκοτώνει μέχρι μισό εκατομμύριο ανθρώπους το χρόνο και η ελονοσία πάνω από 3.000 την ημέρα.

«Η επιδημία Έμπολα δεν είναι παρά η αντανάκλαση της υγειονομικής κρίσης στην Αφρική λόγω των μεγάλων ελλείψεων σε προσωπικό, εξοπλισμό και φάρμακα, που θα μπορούσαν να προστατεύσουν τους πληθυσμούς ιδίως των περιοχών που ζουν σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας», σημειώνει ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ, Πολ Φάρμερ, αναδεικνύοντας τα πραγματικά αίτια της επιδημίας του Έμπολα στη Δυτική Αφρική. Η τελευταία επιδημία πιθανότατα θα είχε τεθεί υπό έλεγχο ή θα είχε ήδη σταματήσει αν είχε ξεσπάσει σε κάποια ανεπτυγμένη χώρα -η απομόνωση των ασθενών, η παρακολούθηση όλων των επαφών τους για διάστημα 21 ημερών και η τήρηση ορισμένων βασικών μέτρων υγιεινής μπορούν θεωρητικά να ανακόψουν την πορεία του ιού.

Τα μέτρα αυτά είναι ωστόσο δύσκολο να εφαρμοστούν στη Δυτική Αφρική όχι μόνο λόγω των ελλείψεων στις υποδομές υγείας αλλά και λόγω του φόβου. Τουλάχιστον μια αποστολή των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη Γουινέα έχει δεχθεί επιθέσεις από εξαγριωμένους κατοίκους, ενώ η κυβέρνηση της Λιβερίας απείλησε με διώξεις όσους κρύβουν ασθενείς σε σπίτια και εκκλησίες. Στην πρωτεύουσα Μονρόβια, τουλάχιστον ένα νοσοκομείο εγκαταλείφθηκε από προσωπικό και ασθενείς λόγω του φόβου για τον ιό. Ρόλο φαίνεται ότι έχουν παίξει και τα ταφικά έθιμα, τα οποία απαιτούν από τους συγγενείς να έρχονται σε άμεση επαφή με τις σορούς των ασθενών.

Γιατί λοιπόν τόση φασαρία; Στην παγκόσμια οικονομία τα κέρδη των φαρμακευτικών πολυεθνικών δεν καθορίζονται μόνο από τις πωλήσεις των φαρμάκων, αλλά (κυρίως) από την απόδοση του μετοχικού τους χαρτοφυλακίου. Χωρίς να υπονοηθεί ότι πρόκειται για «στημένη» επιδημία, να υπενθυμίσουμε ότι ο Ντόναλντ Ράμσφελντ, ο υπουργός πολέμου της κυβέρνησης Μπους και ένας από τους μεγαλομετόχους της εταιρείας βιοτεχνολογίας Gelead Sciences (που έχει την πατέντα του φαρμάκου Tamiflu της Roche , έγινε πλουσιότερος κατά 1.000.000 δολ μέσα σε 6 μήνες, σύμφωνα με το CNN. Η πρόσφατη εμφάνιση του ιού Έμπολα στις ΗΠΑ, απέφερε κέρδος 40% σε χρηματιστηριακή αποτίμηση στην αμερικανική επιχείρηση Lakeland Industries, η οποία παράγει βιομηχανικές προστατευτικές στολές -απόλυτα χρήσιμες στα σωστικά συνεργεία, αλλά υπό τον φόβο πανδημίας Αμερικανοί πολίτες προμηθεύονται στολές προκειμένου να αντιμετωπίσουν μια πιθανή εξάπλωση του ιού. Όπως αναφέρεται στο Business Insider, φαρμακοβιομηχανίες όπως οι Tekmira, BioCryst και Chimerix, βρίσκονται σε αντίστοιχο χρηματιστηριακό ράλι από το καλοκαίρι, καθώς οι φόβοι για τις διαστάσεις της επιδημίας ολοένα και μεγαλώνουν.

«Τα διεθνή μέσα ενημέρωσης ασχολούνται καθημερινά με τα θύματα του ιού Έμπολα, ωστόσο στην πλειονότητά τους οι άνθρωποι στη Γουινέα, τη Λιβερία, τη Νιγηρία και τη Σιέρα Λεόνε, αλλά και στις άλλες χώρες της Δυτικής Αφρικής που έχουν πληγεί λιγότερο, είναι πολύ πιθανότερο να πεθάνουν από κάτι άλλο. Φαίνεται πως ο ιός Έμπολα με την κήρυξη 'έκτακτης ανάγκης' και την ανάπτυξη στρατού είναι περισσότερο ελκυστική σαν είδηση από την ελονοσία και τις άλλες ασθένειες. Η κύρια αιτία της τραγωδίας είναι πως ο ιός Έμπολα επιχειρείται να αντιμετωπιστεί από συστήματα υγείας που έχουν ήδη αποτύχει στην αντιμετώπιση των άλλων ασθενειών» τονίζει ο Ρότζερ Γουιλιαμσον, ερευνητής και σύμβουλος του Ινστιτούτου Αναπτυξιακών Μελετών στο Πανεπιστήμιο Sussex της Βρετανίας.

Στο δια ταύτα: Τι γίνεται τώρα; Ψυχραιμία, σωστή ενημέρωση του πληθυσμού και λήψη των ενδεικνυόμενων υγειονομικών μέτρων αρκεί προς το παρόν. Ειδική θεραπεία για τον Έμπολα δεν υπάρχει, αλλά πειραματικές θεραπείες με αντισώματα που απομονώθηκαν από επιζώντες της ασθένειας βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως και η δοκιμή πειραματικού εμβολίου. Ελπίζοντας ότι μετά την κυκλοφορία του δεν θα καταλήξει σαν τα ληγμένα του Αβραμόπουλου το 2009...

Βιβλιογραφία

. «Ebola virus disease Fact sheet N°103». World Health Organization. March 2014.

. «2014 Ebola Virus Disease (EVD) outbreak in West Africa». Apr 21 2014.

. C.M. Fauquet (2005). Virus taxonomy classification and nomenclature of viruses; 8th report of the International Committee on Taxonomy of Viruses. Oxford: Elsevier/Academic Press. σελ. 648. ISBN 9780080575483.

. «Ebola Viral Disease Outbreak - West Africa, 2014». June 27, 2014..

. «CDC urges all US residents to avoid nonessential travel to Liberia, Guinea, and Sierra Leone because of an unprecedented outbreak of Ebola.». July 31, 2014.

. «Outbreak of Ebola in Guinea, Liberia, and Sierra Leone». August 4, 2014.

. «Ebola virus disease update - West Africa». Aug 4, 2014.

. Έμπολα δεν μπορεί να προκαλέσει πανδημία Βαγγέλης Πρατικάκης http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1231338846

. Τα πραγματικά αίτια πίσω από την επιδημία Έμπολα Ασθένειες και Ανισότητα http://tvxs.gr/news/ygeia/ta-pragmatika-aitia-piso-apo-tin-epidimia-empola

. Κέρδος 40% για εταιρεία λόγω Έμπολα http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-epixeiriseis/kerdos-40-gia-etaireia-logo-empola

www.epikairo.gr