ΖΩΗ ΜΠΑΡΤΖΩΚΑ: «Δεν υπάρχει μια «μαγική λύση» που να εξαφανίζει τις εμμονές μας. Μαθαίνουμε όμως να ζούμε με τις ρωγμές μας χωρίς να ντρεπόμαστε για αυτές.
Και στην πραγματική ζωή, αυτό είναι ήδη μια μικρή νίκη»! Μια συζήτηση της Κατερίνας Σχισμένου με τη Ζωή Μπαρτζώκα.
Λίγες ημέρες πριν από την πρεμιέρα, η θεατρική Σκηνή του Συλλόγου «Μακρυγιάννης» ετοιμάζεται να παρουσιάσει στο κοινό μια από τις πιο αγαπημένες σύγχρονες κωμωδίες της Ευρωπαϊκής σκηνής: το θεατρικό έργο Toc‑Toc του Γάλλου συγγραφέα Laurent Baffie.
Πρόκειται για μια παράσταση που, μέσα από το χιούμορ και την έντονη θεατρικότητα των χαρακτήρων της, φωτίζει με τρυφερότητα και ευαισθησία την ανθρώπινη αδυναμία. Έξι άνθρωποι συναντιούνται σε ένα ιατρείο, περιμένοντας τον ψυχίατρο που θα τους βοηθήσει να αντιμετωπίσουν τις εμμονές και τις ιδεοληψίες τους. Όμως, καθώς η αναμονή παρατείνεται, οι ίδιοι αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν όχι μόνο τις ιδιαιτερότητές τους αλλά και ο ένας τον άλλον. Και μέσα από αυτή τη συνάντηση γεννιούνται στιγμές ξεκαρδιστικές, απρόβλεπτες, αλλά και βαθιά ανθρώπινες.
Η παράσταση της θεατρικής Σκηνής του «Μ» κάνει πρεμιέρα την Πέμπτη 12 Μαρτίου, επιχειρώντας να μεταφέρει στη σκηνή τη λεπτή ισορροπία του έργου: το γέλιο που γεννιέται από τις εμμονές των ηρώων, αλλά και τη συγκίνηση που αποκαλύπτεται όταν πίσω από αυτές διακρίνουμε τον άνθρωπο.
Με αφορμή αυτή τη νέα θεατρική πρόταση, μιλήσαμε με την σκηνοθέτρια αυτής, κ. Ζωή Μπαρτζώκα, για την πρόκληση της κωμωδίας – μια και δεν την έχουμε συνηθίσει σ’ αυτό το είδος - τα όρια του γέλιου και τον βαθιά ανθρώπινο πυρήνα του έργου.
--------------------------------------------------------------------------------------
ΕΡΩΤΗΣΗ: Το έργο συχνά προκαλεί γέλιο μέσα από τις εμμονές των ηρώων. Πού τελειώνει η κωμωδία και πού αρχίζει ο κίνδυνος της γελοιοποίησης;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Στην κωμωδία υπάρχει πάντα ένα πολύ λεπτό όριο. Στο Toc-Toc γελάμε με τις εμμονές των ηρώων, αλλά αν σταθούμε λίγο πιο βαθιά θα δούμε ότι στην πραγματικότητα δεν γελάμε με τους ίδιους — γελάμε με την ανθρώπινη αδυναμία. Και αυτή είναι κάτι που όλοι αναγνωρίζουμε μέσα μας.
Για μένα, η κωμωδία τελειώνει τη στιγμή που ξεχνάμε ότι πίσω από την εμμονή υπάρχει ένας άνθρωπος. Αν ο ηθοποιός παίξει μόνο τη συμπεριφορά, τότε υπάρχει ο κίνδυνος να γίνει μια καρικατούρα. Αν όμως παίξει την ανάγκη, τον φόβο, τη μικρή αγωνία που κρύβεται πίσω από αυτή τη συμπεριφορά, τότε το γέλιο γίνεται κάτι πολύ πιο ανθρώπινο.
Μέσα από τις πρόβες προσπάθησα να «περάσω» στους ηθοποιούς, ότι ο χαρακτήρας τους δεν είναι «η διαταραχή τους». Είναι ένας άνθρωπος που προσπαθεί να βρει έναν τρόπο να επιβιώσει μέσα στον κόσμο. Και όταν το κοινό γελά αλλά ταυτόχρονα συγκινείται, τότε θα αισθανθούμε ότι η κωμωδία έχει πετύχει τον στόχο της.
------------------------------------------------------------------------------
ΕΡΩΤΗΣΗ: Αν ο άνθρωπος δεν ορίζεται από τη διαταραχή του αλλά από τον αγώνα του, ποια σκηνή θεωρείτε ότι συμπυκνώνει αυτόν τον αγώνα;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Υπάρχει μια στιγμή στην παράσταση όπου οι χαρακτήρες, που μέχρι τότε μοιάζουν χαμένοι μέσα στις εμμονές τους, αρχίζουν σιγά σιγά να στηρίζουν ο ένας τον άλλον. Εκεί κάτι αλλάζει.
Μέχρι εκείνο το σημείο βλέπουμε ανθρώπους που είναι παγιδευμένοι στις τελετουργίες τους και τις εμμονές τους. Ξαφνικά όμως αρχίζουν να προσπαθούν. Κάποιος παλεύει να μην επαναλάβει μια πράξη, μια λέξη, ένα τικ, κάποιος άλλος να συγκρατήσει μια παρόρμηση. Είναι μικρές στιγμές, σχεδόν αόρατες, αλλά έχουν τεράστια σημασία.
Εκεί, πιστεύω, βρίσκεται ο πυρήνας. Γιατί ο θεατής αντιλαμβάνεται πως ενώ βλέπει μια σειρά από “παράξενες” συμπεριφορές, πίσω από αυτές κρύβονται άνθρωποι που δίνουν έναν πολύ δύσκολο αγώνα με τον εαυτό τους. Και τότε η ματιά -του θεατή - αλλάζει. Δεν κοιτά πια το σύμπτωμα. Κοιτά τον άνθρωπο. Τουλάχιστον αυτό ευελπιστώ!
----------------------------------------------------------------------------------------
ΕΡΩΤΗΣΗ: Η κοινωνία που παρουσιάζεται έμμεσα στο έργο είναι μια κοινωνία αποκλεισμού. Θεωρείτε ότι το κοινό αναγνωρίζει τον εαυτό του μέσα σε αυτή;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Νομίζω πως ναι — και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της παράστασης. Στην αρχή το κοινό γελά αυθόρμητα. Οι εμμονές των χαρακτήρων είναι έντονες, σχεδόν σουρεαλιστικές, και δημιουργούν κωμικές καταστάσεις. Όσο όμως προχωρά η παράσταση, αρχίζει να συμβαίνει κάτι άλλο: οι θεατές αρχίζουν να αναγνωρίζουν μικρά κομμάτια του εαυτού τους. «Όλοι για το γιατρό» ρωτά ο ήρωας, αλλά πού απευθύνεται; Στον συμπρωταγωνιστή του; Στους θεατές, στην αίθουσα;
Άλλωστε, όλοι μας έχουμε μικρές εμμονές, μικρούς φόβους, μικρές τελετουργίες που μας κάνουν να νιώθουμε ασφαλείς μέσα σε αυτές. Και όταν προσπαθήσουμε να «βγούμε» από την ασφάλεια αυτών των τόσο οικείων συμπεριφορών, από αυτό το περιβάλλον που γνωρίζουμε καλά, ο φόβος μάς κυριεύει!
Στο έργο, αυτές οι συμπεριφορές αγγίζουν τα άκρα. Τόσο απλά! Τότε το γέλιο αλλάζει. Δεν είναι πια ένα γέλιο από απόσταση. Είναι ένα γέλιο αναγνώρισης και ταύτισης! Θέλω να πιστεύω ότι ο θεατής θα φύγει έχοντας μια λίγο πιο τρυφερή ματιά απέναντι στους ανθρώπους που μοιάζουν διαφορετικοί.
------------------------------------------------------------------------------------------
ΕΡΩΤΗΣΗ: Η αποδοχή του εαυτού είναι ίσως η πιο δύσκολη πράξη. Πιστεύετε ότι οι ήρωες στο τέλος κάνουν πραγματικά ένα βήμα προς την αυτοεκτίμηση;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το πολύ όμορφο στο τέλος του έργου είναι ότι δεν υπάρχει μια «μαγική λύση». Οι χαρακτήρες δεν θεραπεύονται ξαφνικά. Οι εμμονές τους δεν εξαφανίζονται.
Αυτό που αλλάζει είναι κάτι πιο βαθύ: αρχίζουν να βλέπουν τον εαυτό τους με λιγότερη αυστηρότητα. Μέσα από τη συνάντηση με τους άλλους, μέσα από το χιούμορ, μέσα από τη συντροφικότητα, ανακαλύπτουν ότι δεν είναι μόνοι.
Και αυτό είναι μια πολύ μεγάλη ανακούφιση. Ίσως λοιπόν να μη φτάνουν στην πλήρη αυτοεκτίμηση. Αλλά κάνουν ένα πολύ σημαντικό βήμα: μαθαίνουν να ζουν με τις ρωγμές τους χωρίς να ντρέπονται για αυτές.
Και στην πραγματική ζωή, αυτό είναι ήδη μια μικρή νίκη. Σας ευχαριστώ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου