«Νέκυια» ονομάζεται η «Ραψωδία λ'» της Οδύσσειας του Ομήρου και αποτελείται από 640 στίχους. Πρόκειται για τη σκηνή της καθόδου του Οδυσσέα στον Άδη, προκειμένου να λάβει το χρησμό από το μάντη Τειρεσία, ώστε να κατορθώσει να επιστρέψει στην Ιθάκη.
Η παρούσα παράσταση αποτελεί μια πολυμορφική, πολυ-ηχοτοπική performance, η οποία διαρκεί 60 λεπτά. Το κείμενο της Ραψωδίας λ΄, ακούγεται σε όλη της διάρκεια της παράστασης αυτούσιο στην αρχαία ελληνική γλώσσα, σε προηχογραφημένη μορφή, με τη χρήση πολλαπλών effects, τα οποία δημιουργούν τη δυστοπική ατμόσφαιρα της καθόδου στον Κάτω κόσμο. Το προηχογραφημένο κείμενο ακούγεται surround.
Ταυτόχρονα με το προηχογραφημένο κείμενο, ο μουσικός / performer Λάμπρος Ευθυμίου, δημιουργεί ηχοτοπία μέσω της live μουσικής του. Αναμιγνύει ηχητικά το κείμενο με τις μουσικές του ως μια ολότητα που στοχεύει στη βύθιση του συναισθηματικού κόσμου της Νέκυια.
Επί σκηνής παίζει ηλεκτρική κιθάρα, με τη χρήση loops και effects. Επενδύει φωνητικά το ηχοτοπικό περιβάλλον, με δικές του μελωδίες, φωνήματα αλλά και τραγούδια - μοιρολόγια της ελληνικής μουσικής παράδοσης. Στα όργανα τα οποία παρουσιάζει live, εντάσσονται και το αραβικό μπεντίρ καθώς και ιδιόφωνα όργανα του Θιβέτ, της Ινδονησίας και των ιθαγενών της Αμερικής. Επιπρόσθετα, ο performer ερμηνεύει live έμμετρα κείμενα στη νέα ελληνική γλώσσα,τα οποία λειτουργούν επεξηγηματικά στο αρχαίο κείμενο. Οι εναρμονισμένοι φωτισμοί και οι προβολές βίντεο συνεισφέρουν στη δημιουργία του δυστοπικού σκηνικού της Νέκυια.
Στην performance πολλές τέχνες συναντιούνται και συνομιλούν με σκοπό να αποδώσουν την κάθοδο του Οδυσσέα στον Κάτω Κόσμο, τη συνομιλία με τη νεκρή μητέρα και τους συντρόφους του, το χρησμό του Τειρεσία, σε μια σύγχρονη εκδοχή του.
* Ο Λάμπρος Ευθυμίου είναι Διδάκτορας Εθνομουσικολογίας του Α.Π.Θ. Μελετά τις μουσικές παραδόσεις των Βαλκανίων και την αλληλεπίδρασή τους με σύγχρονες μουσικές. Η μεταδιδακτορική του έρευνα εστιάζει στη μελέτη των μοιρολογιών της Ηπείρου. Ως μουσικός/performer έχει πραγματοποιήσει παραστάσεις στην Ελλάδα και σε χώρες του εξωτερικού (Τουρκία, Βουλγαρία, Σερβία, Βοσνία & Ερζεγοβίνη, Ουγγαρία, Γερμανία). Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του συνόλου «AnaDan-BabaDan» και για πολλά χρόνια μέλος των συνόλων «Μουσικό Πολύτροπο», «ΣαBach», «Improvisation Ensemble (Istanbul)», «No knock Entry». Παίζει κιθάρες, λαούτο, ταμπουρά και μουσικά όργανα προερχόμενα από διάφορους μη ευρωπαϊκούς πολιτισμούς.
1. Η «Νέκυια» είναι ίσως το πιο σκοτεινό και υπαρξιακό κομμάτι της Οδύσσειας. Τι ήταν αυτό που σας έκανε να θελήσετε να τη μεταφέρετε ως σύγχρονη ηχοτοπική performance και όχι ως μια πιο «κλασική» θεατρική ανάγνωση;
Η πρώτη φορά που ήρθα σε επαφή με το κείμενο της Ραψωδίας λ΄ ήταν πριν από δύο δεκαετίες. Το κείμενο αυτό με συγκλόνισε και κάθε φορά που το διάβαζα, έβρισκα νέες νοηματοδοτήσεις. Όταν αποφάσισα ότι θέλω να βυθιστώ μαζί του σε αυτό το δυστοπικό ταξίδι και να το επικοινωνήσω, αναζήτησα τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσα να εκφράσω τη βαρύτητα του αυτούσιου, του αρχαίου κειμένου, σε μία σύγχρονη εκδοχή του. Κατέληξα στην επιτέλεση, στην performance, μέσα από μία διαδικασία κατανόησης των δικών μου εσωτερικών αναζητήσεων, που θα με φέρουν πιο κοντά στο απόκοσμο, στον ενδιάμεσο χώρο της ύπαρξης, στην υπέρβαση και, τέλος, στη λύτρωση. Αυτό στη δική μου περίπτωση, μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσα από τη μουσική. Προσπαθώ να αντιληφθώ τη μουσικότητα του λόγου και να ερμηνεύσω τη συναισθηματική βύθιση, χρησιμοποιώντας ως «υλικά» που χτίζω την παράσταση, στοιχεία με τα οποία με συνδέει βιωματική σχέση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, δεν προσδοκώ ο θεατής να κατανοήσει ένα κείμενο στην αρχαία ελληνική γλώσσα, αλλά να συνταξιδέψει στο περιβάλλον της Νέκυια που δημιουργείται μέσα από μία ηχοτοπική προσέγγιση.
2. Στην παράσταση συνυπάρχουν ο Όμηρος, τα ηπειρώτικα μοιρολόγια, ηλεκτρική κιθάρα, παραδοσιακά όργανα από διαφορετικούς πολιτισμούς. Πώς αυτή η μείξη γίνεται γόνιμος διάλογος;
Είναι τέτοια η βαρύτητα των κειμένων του Ομήρου που χαρακτηρίζονται από τη διαχρονικότητα και την οικουμενικότητά τους. Το ίδιο ισχύει και για το μοιρολόι, η ύπαρξη του οποίου εντοπίζεται από την αρχαιότητα, σε πλειάδα πολιτισμών. Η Νέκυια, ως μία ιδιότυπη τελετουργία διάβασης, έχει άρρηκτη σχέση με το μοιρολόι. Σκηνές από τη Νέκυια άλλωστε, συναντάμε στο δημοτικό τραγούδι, όπου η υπερβατικότητα αναγνωρίζεται διακριτά και αντιμετωπίζεται ως «φυσική» συνομιλία των δύο κόσμων. Επιπλέον, προσθήκη των συγκεκριμένων κρουστών οργάνων από τόσο απομακρυσμένους πολιτισμούς, έχει αναφορές αφενός στην οικουμενικότητα που προανέφερα, αφετέρου, η τραχύτητά τους και ο συνδυασμός τους, μου δίνει εκείνες τις συχνότητες όπου επάνω στη σκηνή στην κυριολεξία δημιουργείται συντονισμός. Η ηλεκτρική κιθάρα με τον τρόπο που τη χειρίζομαι, αποτελεί τη σύνδεση όλων αυτών στη σύγχρονη εκδοχή του. Οι ψυχεδελικοί ήχοι, χωρίς απαραίτητα τη χρήση συγκεκριμένων μελωδιών, αποσκοπούν στη συναισθηματική ένταση που απορρέει από τη Νέκυια.
3. Η έρευνά σας πάνω στα μοιρολόγια της Ηπείρου φαίνεται να συνομιλεί άμεσα με τη «Νέκυια». Πιστεύετε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος έχει χάσει τη σχέση του με το πένθος και τις τελετουργίες του θανάτου;
Το μοιρολόι είναι μέρος της Νέκυια, συνομιλεί και συνυπάρχει. Η Νέκυια είναι τελετουργική διαδικασία, όπως και το μοιρολόι. Στην Ήπειρο αυτή η διαδικασία εξακολουθεί σε ένα μικρό βαθμό να έχει το χώρο του. Ωστόσο, έχετε δίκαιο, ως κοινωνία στο σύνολό της, έχουμε χάσει τη σχέση μας με αυτή τη διαδικασία. Σε ότι με αφορά, το μοιρολόι και οι τελετουργίες «της τελευταίας λέξης» όπως πολύ εύστοχα αναφέρει η Νάντια Σερεμετάκη, αποτελεί βίωμα, λόγω της καταγωγής μου και του τόπου στον οποίο μεγάλωσα. Είχα την τύχη να γνωρίσω από κοντά μοιρολογίστρες αλλά και άντρες και να συνομιλήσω μαζί τους. Η δύναμη αυτών των ανθρώπων εκείνη τη στιγμή, είναι ασύλληπτη. Η απομάκρυνση από το πένθος, από τη διαδικασία της συνομιλίας με το νεκρό, η απόδοση των τιμών του και η μνημόνευσή του μέσα από το μοιρολόι, αποτελεί σοβαρή απώλεια από τη συλλογική μνήμη. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι το θέμα αυτό απασχολεί επιστήμες που έχουν ως αντικείμενο την κατανόηση του ψυχισμού του ανθρώπου. Η υπέρβαση, η συνομιλία και η όποια συμφιλίωση με το θάνατο, δύναται μόνο μέσα από την Τέχνη να πραγματοποιηθεί. Αυτό προσπαθώ να κάνω και να επικοινωνήσω με τη Νέκυια.
4. Ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη για να πάρει απαντήσεις. Αν ένας σημερινός άνθρωπος επιχειρούσε τη δική του «Νέκυια», τι νομίζετε ότι θα συναντούσε πρώτο: φόβο, ενοχή ή κενό; Τον πατέρα του, τη μητέρα του, ποιόν;
Σέβομαι απόλυτα τα ανθρώπινα συναισθήματα, όπως σέβομαι και το ένστικτο. Ο φόβος είναι μία απολύτως κατανοητή και ενστικτώδης αντίδραση, απέναντι στο άγνωστο, στο σκοτάδι, στο τέλος. Την κάθοδο στον κάτω κόσμο, τη Νέκυια, την πραγματοποιεί ο καθένας μας, με όποια συνειδητότητα έχει ή δεν έχει αυτό. Πριν συναντήσει, λοιπόν, οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, μάλλον θα συναντήσει τον εαυτό του, γυμνό και αληθινό. Εκεί καλό θα είναι να δώσει τις δικές του απαντήσεις, ή μάλλον καλύτερα, να είναι σε θέση να θέσει τα ερωτήματα που αφορούν στην ίδια την ύπαρξή του, στο πέρασμά μας από εδώ και δεν το λέω με κάποια διάθεση ματαιότητας, απεναντίας. Τους γονείς του θα τους συναντήσει σίγουρα μέσα από τον ίδιο τον εαυτό, όπως επίσης και τη χαμένη του παιδικότητα. Όλα τα υπόλοιπα πιθανά να πρέπει να τα διαχειριστεί. Αν υπάρχει ένα μέρος στο οποίο μπορεί να επιστρέψει και ίσως ο τόπος αυτός να αποτελεί τη λύτρωση, είναι ο τόπος της χαμένης παιδικότητας που βρίσκεται καλά κρυμμένη κάπου εντός. Ο Οδυσσέας βγήκε πιο σοφός από τη Νέκυια. Όποιος επιχειρήσει την κατάβαση αυτή, όσο επώδυνη κι αν είναι η διαδικασία, σίγουρα έχει πολλά πράγματα να πάρει επιστρέφοντας.
Συντελεστές
Αρχαίο Κείμενο: Όμηρος
Σύλληψη ιδέας / Σκηνοθεσία / performer επί σκηνής: Λάμπρος Ευθυμίου
Ερμηνεία προηχογραφημένου αρχαίου κειμένου: Λάμπρος Ευθυμίου
Έμμετρα κείμενα στη νέα ελληνική: Λάμπρος Ευθυμίου
Ηχοληψία προηχογραφημένων κειμένων: Michiel Hollanders
Studio: Epirus Music Lab
Ηχοληψία live: Κώστας Κώτσης
Σχεδιασμός φωτισμών: Αλεξάνδρα Φελέκη, Νίκος Γούλας
Φροντίστριες σκηνής: Αλεξάνδρα Φελέκη, Μαρία Μάκου
Φωτογραφία /video: Χρήστος Καρέζος
Βίντεο προβολής: Χρήστος Καρέζος, Λάμπρος Ευθυμίου
Μοντάζ σποτ: Γιώργος Αλιβρούβας
Μοντάζ Βίντεο: Ελένη Καψούρα
Συμμετοχές στο βίντεο: Δημήτρης Καραμπίκας, Πηνελόπη Πανταζή, Θεοδώρα Αντωνίου.
Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στον Αμβρακικό κόλπο και στο καμένο δάσος του Ζηρού.
Διάρκεια performance: 60 λεπτά
Παραγωγή: Βαλκανίων Δρώμενα - Σύλλογος Άρτας
Άρτα
«Αίθουσα Διώνη» - Εκθεσιακό Κέντρο Άρτας
Σάββατο 23 Μάη 2026, ώρα 9:15 μ.μ.
Κατερίνα Σχισμένου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου