Γράφει η Κατερίνα Σχισμένου
Πρόσφατα, στις 29.Απριλίου 2026, στην τιμητική εκδήλωση για τον Κ. Κρυστάλλη στην αίθουσα Διώνη με τη συνδιοργάνωση πολλών φορέων, είχαμε την τύχη να ακούσουμε και την λόγια εκδοχή των ποιημάτων του Κ. Κρυστάλλη. Μιλήσαμε με τον καθηγητή του τμήματος παραδοσιακής μουσικής που βρίσκεται στην Άρτα , τον Θανάση Τρικούπη.
Ερώτηση 1.
Με ποια κριτήρια επιλέχθηκαν οι συγκεκριμένοι συνθέτες (όπως οι Πέτρος Πετρίδης, Βασίλειος Παπαδημητρίου, Αθανάσιος Κόκκινος, Αλέκος Ξένος, Δημήτρης Δραγατάκης και Τάκης Μαρίνος) για τη μελοποίηση της ποίησης του Κώστα Κρυστάλλη στο λόγιο μουσικό μέρος της εκδήλωσης;
Προσπαθήσαμε να αναδείξουμε τη λόγια ελληνική μουσική δημιουργία, η οποία δυστυχώς στο μεγαλύτερο μέρος της δεν τυγχάνει της διάδοσης και της προώθησης που της αρμόζει. Με τη βοήθεια του κου Ταμβάκου, αυτού του Ηπειρώτη μουσικογράφου και κριτικού, που έχει αναλώσει όλη τη ζωή του στη συλλογή και προώθηση της λόγιας ελληνικής μουσικής δημιουργίας και έχει δημιουργήσει το μεγαλύτερο στην Ελλάδα ιδιωτικό μουσικό αρχείο, το "Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών Θωμά Ταμβάκου", προσπαθήσαμε να ανιχνεύσουμε ανάμεσα σε χιλιάδες παρτιτούρες τις πιο ενδιαφέρουσες μελοποιήσεις που βασίστηκαν στην ποίηση του Κώστα Κρυστάλλη και ταυτόχρονα να εκπροσωπήσουμε διάφορες πτυχές και μορφές του μουσικού "γίγνεσθαι". Δηλαδή, επιλέξαμε συνθέτες με καταγωγή από διάφορα μέρη της Ελλάδας που έλαβαν διαφορετική μουσική παιδεία και προσέγγισαν με διαφορετικό τρόπο την ποίηση του Κρυστάλλη, άλλος πιο "ακαδημαϊκά" όπως ο Πέτρος Πετρίδης, άλλος πιο ανάλαφρα όπως ο Τάκης Μαρίνος, άλλος αποδίδοντας περισσότερο την "ποιμενική" εικόνα της Ηπείρου που αποζητά ο ποιητής όπως ο Δημήτρης Δραγατάκης που επίσης καταγόταν από την Ήπειρο.
Ερώτηση 2.
Πώς συμβάλλει η παρουσίαση αυτών των έργων για σολιστικές φωνές και πιάνο στην ευρύτερη ερευνητική σας προσπάθεια για την καταγραφή και ανάδειξη της άγνωστης έντεχνης νεοελληνικής μουσικής κληρονομιάς;
Με τη συγκεκριμένη εκδήλωση καταφέραμε να αναδείξουμε κυρίως άγνωστα και ποιοτικά έργα που είτε είχαν εκδοθεί πριν πολλές δεκαετίες και στη συνέχεια έπεσαν στη λήθη, είτε έργα που δεν εκδόθηκαν ποτέ και παρέμειναν στη μορφή χειρογράφου. Τα τελευταία παρουσιάστηκαν από τους φοιτητές μας σε πρώτη εκτέλεση. Η επιδοκιμασία του κοινού έδειξε ότι η ποιότητα παραμένει ο κύριος παράγοντας αποδοχής του έργου τέχνης, παρά τη ζημιά που δημιουργεί η συνεχής αναγκαστική ακρόαση ευτελούς εμπορικής μουσικής σε καθημερινή βάση από τη βιομηχανία του θεάματος και του ακροάματος. Με τέτοιες εκδηλώσεις ελπίζουμε ότι μπορούμε να συμβάλουμε ουσιαστικά ως Τμήμα Μουσικών Σπουδών στην ανάδειξη των ποιοτικών έργων τέχνης και των δημιουργών τους που έθεσαν ως προτεραιότητα την πνευματική αξία και αγωνίστηκαν σθεναρά για την "υψηλή" Τέχνη. Μάλιστα, η συγκεκριμένη εκδήλωση είχε διπλό όφελος αφού συνδύασε ποίηση και μουσική, αμφότερες σε υψηλό επίπεδο και σε μία σπάνια απόδοση διακαλλιτεχνικής μέθεξης.
Ερώτηση 3.
Ως μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, πώς βλέπετε τη συνεργασία των Τμημάτων Μουσικών Σπουδών με τους τοπικούς φορείς της Άρτας για τη διοργάνωση εκδηλώσεων που συνδέουν την τοπική ιστορία με τη διεθνή ακαδημαϊκή έρευνα;
Αποτελεί ένα από τα πρωτεύοντα ζητήματα. Το Πανεπιστήμιο έχει υποχρέωση να συμβάλει στην ανάπτυξη της περιοχής με κάθε τρόπο. Δεδομένης της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης της Άρτας, το Τμήμα Μουσικών Σπουδών μπορεί και εξελίσσεται σε έναν σημαντικό αρωγό στην προσπάθεια ανάδειξης αυτού του πνευματικού πλούτου αλλά και στη σύγχρονη εξέλιξη της πόλης μέσα από μία διαρκή καλλιτεχνική παρουσία. Αυτή η σταθερή διαχρονική αξία της περιοχής, που ξεκινά από τα αρχαία χρόνια, συνεχίζει με τα βυζαντινά μνημεία, με τους θρύλους και τις παραδόσεις, κορυφώνει με ιστορικές μάχες και θυσίες κατά των εκάστοτε κατακτητών και απαθανατίζεται μέχρι τις μέρες μας μέσα από διάφορες πτυχές της λαϊκής και της λόγιας καλλιτεχνικής έκφρασης (μουσική, ζωγραφική, χορός, ποίηση, θέατρο κλπ), συνθέτει ένα μοναδικό χωροχρονικό δεδομένο που πρέπει να αναδειχθεί στην παγκόσμια κοινότητα με κάθε τρόπο. Η εξωστρέφεια του Πανεπιστημίου και οι διεθνείς σχέσεις του είναι το πιο πρόσφορο μέσο για την επίτευξη αυτής της ποθούμενης συμπόρευσης σε διακρατικά επίπεδα.
Ερώτηση 4.
Πόσο εντύπωση μπορεί να προκαλέσει η λόγια εκδοχή του έργου του Κ.Κρυστάλλη;
Σε κάθε μορφή "υψηλής" τέχνης, δηλαδή τέχνης που απευθύνεται στη διανόηση τουλάχιστον σε ισοδύναμο βαθμό με το συναίσθημα, υφίσταται ιδιαίτερη επεξεργασία της μορφής και του περιεχομένου. Βάσει αυτού του δεδομένου, ο Κρυστάλλης κρινόμενος στο πλαίσιο της εποχής του, του τόπου του και του σύντομου βίου του, είναι αδιαμφισβήτητα ένας λόγιος ποιητής. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι αντίστοιχα λόγιοι συνθέτες θέλησαν να μελοποιήσουν το έργο του. Βέβαια, για τον μέσο Έλληνα, είναι πιο εύκολο να κατανοήσει την ουσία της ποίησης του Κρυστάλλη, η οποία είναι γραμμένη στη μητρική γλώσσα του, παρά τη λόγια μουσική με την οποία μελοποιήθηκε, αφού απαιτείται μία εξοικείωση με ένα μουσικό ιδίωμα που συνήθως δεν του προσφέρεται από τη στοιχειώδη ελληνική εκπαίδευση. Αυτό το κενό προσπαθούμε να καλύψουμε, κατανοώντας ότι η "υψηλή" Τέχνη πρέπει να υπηρετεί όλο τον κόσμο και ότι η πραγματική ισότητα τότε μόνο επιτυγχάνεται, όταν καλλιεργείς τις απαραίτητες προϋποθέσεις ώστε όλοι να μπορούν να απολαμβάνουν τα πνευματικά αγαθά και να γεύονται τη μοναδικότητα του καλλιτεχνικού επιτεύγματος.
Ποιος είναι ο Θανάσης Τρικούπης:
Ο Θανάσης Τρικούπης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής Μουσικής Παιδείας του Υπουργείου Παιδείας.
Σπούδασε μηχανολογία στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, πιάνο στο Conservatoire Européen de Musique de Paris, σύνθεση και διεύθυνση στο Μουσικό Πανεπιστήμιο του Graz και μουσικολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Έχει διδάξει στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Είναι μέλος της Διεθνούς Μουσικολογικής Εταιρείας, της Γερμανικής Μουσικολογικής Εταιρείας και της Ελληνικής Μουσικολογικής Εταιρείας.
Έχει πραγματοποιήσει έρευνα στη Γερμανία, το Βέλγιο, την Αυστρία και την Ιταλία, ανακαλύπτοντας άγνωστες πτυχές από τη ζωή και το έργο Ελλήνων συνθετών που σπούδασαν και δραστηριοποιήθηκαν σε αυτές τις χώρες. Το 2015 εκδόθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών η μονογραφία του με τίτλο Western music in Hellenic Communities. Musicians and Institutions.
Ως αρχιμουσικός, συνθέτης, πιανίστας και μουσικολόγος συνεργάστηκε με φορείς από διάφορες χώρες (ΗΠΑ, Ρωσία, Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Πολωνία, Αυστρία, Σερβία, Ρουμανία, Ελλάδα, Κύπρος, Αρμενία, Τουρκία). Έχει παρουσιάσει σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση έργα πολλών σύγχρονων Ελλήνων συνθετών και σε πρώτη πανελλήνια εκτέλεση έργα των Vivaldi, Bach, Pergolesi, Haydn, Mozart, Berlioz, Liszt και Brahms.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου