Πάνω από το 10% της χώρας έγινε ''έρημος'' τα τελευταία 30 χρόνια, από τις καταστροφικές πυρκαγιές.

Αυξημένος είναι ο δείκτης κινδύνου πυρκαγιάς στη Νότια Ελλάδα τις τελευταίες ημέρες, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες, οι ισχυροί άνεμοι και η μειωμένη υγρασία ευνοούν την εκδήλωση και εξάπλωση δασικών πυρκαγιών. Ο Αύγουστος ξεκίνησε με μεγάλες πυρκαγιές στον Μαραθώνα, στο Μαρκόπουλο Ωρωπού και στη Βαρυμπόμπη, όπου κάηκαν κατοικίες και αυτοκίνητα.

Σε εμπρησμό αποδίδουν οι αρχές τις φωτιές σε Μαρκόπουλο και Βαρυμπόμπη, καθώς στη Βαρυμπόμπη το βράδυ της περασμένης Δευτέρας συνελήφθη 60χρονος την ώρα που επιχειρούσε να βάλει φωτιά σε ξερόχορτα. Το ίδιο πρόσωπο θεωρείται ύποπτο για τη φωτιά στο Μαρκόπουλο και για τρεις ακόμη εμπρησμούς στη Βαρυμπόμπη. Η φωτιά στον Μαραθώνα εκδηλώθηκε όταν αυτοκίνητο προσέκρουσε σε κολόνα της ΔΕΗ.

«Mαύρη» χρονιά το 2000

Η μια πυρκαγιά διαδέχεται την άλλη και την 1η Αυγούστου οι αρχές εκκένωσαν την παραλία Μελιδόνι στα Κύθηρα, αφού οι φλόγες απείλησαν τους λουόμενους. Κάθε χρόνο καίγονται, κατά μέσο όρο, 523.582 στρ. δασικών και γεωργικών εκτάσεων, σύμφωνα με το Πυροσκόπιο του WWF Ελλάς και του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικής Ερευνας (ΕΘΙΑΓΕ) για τις δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα.

Οι μεγαλύτερες ετήσιες καταστροφές καταγράφηκαν το 2000 και έφτασαν τα 1.600.071 στρ., και ακολουθούν τα έτη 1988 και 2007 με 1.522.779 στρ. και 1.372.857 στρ., αντίστοιχα.

Οι περισσότερες καμένες εκτάσεις εντοπίζονται κατά την πενταετία 1996-2000 με μέση ετήσια τιμή 699.619 στρ.

Ο συνολικός αριθμός δασικών πυρκαγιών που εκδηλώθηκαν στη χώρα κατά την περίοδο 1983-2008 ανέρχεται σε 38.085. Το μεγαλύτερο ποσοστό τους (19%) κατανέμεται στη γεωγραφική ενότητα της Πελοποννήσου, ενώ το μικρότερο (περίπου 7%) στη Θεσσαλία. Η μέση δριμύτητα των δασικών πυρκαγιών της Ελλάδας είναι 357 στρ. καμένης έκτασης ανά περιστατικό, για την περίοδο 1983-2008. Πάνω από το 10% της έκτασης της χώρας καλύπτεται από άγονες και βραχώδεις εκτάσεις, ως αποτέλεσμα διαδοχικών πυρκαγιών.

Η ανεξέλεγκτη καύση σκουπιδότοπων, οι γεωργικές δραστηριότητες και κυρίως η καύση ξερών χόρτων, καθώς και οι εμπρησμοί είναι οι κύριες αιτίες δασικής πυρκαγιάς. Φέτος από τα μέσα Ιουλίου εκδηλώθηκαν σημαντικές πυρκαγιές σε δασικές και χορτολιβαδικές εκτάσεις σε Αττική, Κορινθία, Κρήτη, Αργολίδα, Ανδρο και Σέριφο.

Στη Ρόδο καταστράφηκαν 50.000 στρέμματα δάσους, όπως δείχνουν τα πράγματα από ανεπίτρεπτη αμέλεια: μια ψησταριά δίπλα σε ξερή βλάστηση, ισχυρός άνεμος, μια σπίθα ήταν αρκετή. Οταν ξεκίνησε η φωτιά, όσο και αν προσπάθησαν δεν μπόρεσαν να την προλάβουν, εξαπλώθηκε και έγινε πύρινος εφιάλτης.

Το γεγονός αυτό αναδεικνύει το έλλειμμα συνείδησης του κινδύνου και την ελλιπή ενημέρωση των πολιτών, όσον αφορά στην πρόληψη της φωτιάς, αλλά και στην καταστολή της, πριν πάρει διαστάσεις.

Τα αβασάνιστα και χωρίς στοιχεία σχόλια για «ξένο δάκτυλο» εμφανίστηκαν όπως πάντα στα blogs από την πρώτη στιγμή, πριν το ανακριτικό τμήμα του Πυροσβεστικού Σώματος διαλευκάνει την υπόθεση.

Τα σχόλια αυτά αποτυπώνουν για μια ακόμη φορά την έλλειψη κατανόησης των πολιτών ότι στη συντριπτική πλειοψηφία είναι η απροσεξία, η αμέλεια, που κρύβεται πίσω από την έναρξη των περισσότερων πυρκαγιών.

Στη Σέριφο, στις 25 Ιουλίου ξέσπασε πυρκαγιά που είχε σαν αποτέλεσμα σημαντικές καταστροφές σε κτίρια και στη μελισσοκομική παραγωγή, αλλά και απίστευτες εικόνες εκκένωσης πανικόβλητων τουριστών δια θαλάσσης που έκαναν τον γύρο του κόσμου δυσφημώντας τον ελληνικό τουρισμό.

Από ό,τι δείχνουν οι πρώτες μαρτυρίες, καθώς τα αίτια ερευνώνται ακόμη, και αυτή η πυρκαγιά μάλλον ξεκίνησε από αμέλεια (οικοδομικές εργασίες).

Η άγνοια σε σχέση με τη φωτιά και τους κινδύνους που συνεπάγεται είναι πολλές φορές απίστευτη και μάλιστα συχνά κοστίζει ακόμη και ανθρώπινες ζωές: Στις αρχές Μαΐου πέθανε ένας 80χρονος στον οικισμό Αριζόνες στη Νέα Καλλικράτεια Χαλκιδικής όταν επιχείρησε να καθαρίσει από τα ξερά χόρτα το οικόπεδό του βάζοντας φωτιά που όμως έχασε τον έλεγχό της.

Στα μέσα Ιουλίου ένας 86χρονος άνδρας που βρισκόταν στο χωράφι του για αγροτικές εργασίες στις Φέρρες Αλεξανδρούπολης έχασε επίσης τη ζωή του από πυρκαγιά που έκαψε μόλις τρία στρέμματα!

«Και τη φετινή αντιπυρική περίοδο αναδεικνύεται το ζήτημα της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών» επισημαίνει ο δρ Γαβριήλ Ξανθόπουλος, δασολόγος ειδικός στις δασικές πυρκαγιές, ερευνητής του Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων (ΙΜΔΟ & ΤΔΠ).

«Σήμερα η σημασία της πρόληψης στη χώρα μας γίνεται πιο επιτακτική, λόγω της αρνητικής οικονομικής συγκυρίας. Οι διατιθέμενες πιστώσεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών μειώνονται, και σε μια σχετικά αντίξοη, ως προς τις καιρικές συνθήκες, αντιπυρική περίοδο είναι πολύ πιθανό η δυσκολία των πυρκαγιών να ξεπεράσει τις δυνατότητες του μηχανισμού καταστολής.

Η πρόληψη

Κατά τα τελευταία έτη διατέθηκαν αρκετές πιστώσεις για έργα πρόληψης στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Το 2008 και το 2009 οι πιστώσεις που διατέθηκαν έφθασαν τα 32 εκατ. ευρώ. Δυστυχώς όμως, χωρίς σχεδιασμό και απολογισμό τα αποτελέσματα της προσπάθειας δεν μπορούν να αποτιμηθούν. Σήμερα μάλιστα που αυτές οι πιστώσεις έχουν μειωθεί σημαντικά η ανάγκη για σωστή διάθεση των κονδυλίων πρόληψης είναι απολύτως επιτακτική.

Είναι γνωστό ότι οι δαπάνες για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών είναι πολύ περισσότερο αποτελεσματικές από εκείνες της καταστολής. Μάλιστα στη Φλόριντα των ΗΠΑ έχει τεκμηριωθεί ότι για κάθε δολάριο που επενδύεται για την πρόληψη, μειώνεται κατά 35 δολάρια το άθροισμα του κόστους της δασοπυρόσβεσης και των καταστροφών».

Ως ειδικός στις δασικές πυρκαγιές ο δρ Ξανθόπουλος είναι ο επιστημονικός υπεύθυνος και συντονιστής του έργου «Συμβολή στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών 2012-2013 με τη μεθοδολογία INCA», το οποίο εκτελεί το ΙΜΔΟ&ΤΔΠ με χρηματοδότηση από την Ειδική Γραμματεία Δασών, μέσω του Πράσινου Ταμείου. Το έργο επικεντρώνεται στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των προσπαθειών πρόληψης μέσω της συνεργασίας όλων των ενδιαφερόμενων, φορέων, εθελοντικών ομάδων και απλών πολιτών.

Η συνεργασία αυτή είναι κλειδί της μεθοδολογίας INCA, η οποία δημιουργήθηκε στο πλαίσιο ενός ομώνυμου ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου, και η οποία ορίζει συγκεκριμένα βήματα για την αναγνώριση των προβλημάτων όσον αφορά την πρόκληση των πυρκαγιών σε τοπικό επίπεδο, τη δημιουργία ομάδας εργασίας για τη λύση αυτών, τη συμφωνία πάνω σε συγκεκριμένους στόχους, και τον καθορισμό δράσεων προς επίτευξη των στόχων.

Επόμενα βήματα αποτελούν η δοκιμή εφαρμογής των δράσεων στο κατάλληλο πεδίο ή κοινό και η συνεχής αξιολόγηση των δυσκολιών και της αποτελεσματικότητας με στόχο να γίνονται προσαρμογές όπου απαιτείται και τελικά να επιτυγχάνεται ένα συνεχώς βελτιωμένο αποτέλεσμα.

Στο πλαίσιο του έργου την άνοιξη πραγματοποιήθηκαν σειρά από ημερίδες εργασίας για την πρόληψη σε Αθήνα, Θέρμη Θεσσαλονίκης, Ρόδο, Μυτιλήνη, Χίο, Λαμία και Πύργο Ηλείας. «Κεντρικό μήνυμα της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών για τη χώρα μας», λέει ο δρ Ξανθόπουλος, είναι ότι σε ένα μεσογειακό περιβάλλον σαν το δικό μας, οι πυρκαγιές δεν είναι δυνατό να εξαλειφθούν τελείως, γιατί έχουν έναν συγκεκριμένο φυσικό ρόλο.

Ομως, καθώς, λόγω των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων (αμέλεια, εμπρησμοί), η συχνότητά τους έχει αυξηθεί κατακόρυφα ξεφεύγοντας από τα φυσιολογικά πλαίσια και προκαλώντας πλήθος αρνητικών επιπτώσεων (απώλεια ζωών, καταστροφές σε κατοικίες και υποδομές, οικολογική υποβάθμιση και ερημοποίηση εκτεταμένων περιοχών, δευτερογενείς επιπτώσεις κλπ.), πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε στον τομέα της πρόληψης. Πρέπει όλοι μας να φροντίσουμε:

Να ενημερωθούμε για τις δασικές πυρκαγιές, το πώς ξεκινούν και την πρόληψή τους. Αν έχουμε κατοικία κοντά σε δασική βλάστηση, να φροντίσουμε να την ετοιμάσουμε κατάλληλα ώστε να είναι ασφαλής σε περίπτωση που θα βρεθεί στον δρόμο μιας πυρκαγιάς. Να φροντίσουμε να μη γίνουμε εμείς υπαίτιοι πυρκαγιάς και να προλάβουμε αμέλειες και απροσεξίες των γύρω μας. Αν εντοπίσουμε μια δασική πυρκαγιά, να την αναγγείλουμε χωρίς καθυστέρηση στο τηλέφωνο 199.

Να μάθουμε τι πρέπει να κάνουμε αν βρεθούμε εκτεθειμένοι στον κίνδυνο πυρκαγιάς.

ΔΙΟΝΥΣΙΑ ΛΑΓΙΟΥ