«Αει κακιά αστραπόπτσα να την βαρέσ’ .......

Γράφει ο Χρήστος Α. Τούμπουρος

«Γιατρέ να αναβάλουμε τη συνάντησή  μας, για το σφράγισμα του οδόντος  για τη Δευτέρα, γιατί  το Σ.Κ. (Σαββατοκύριακο) θα  πάω εκδρομή. Οκέι;» Αυτά  ακούσαμε το περασμένο καλοκαίρι στα Τζουμέρκα.

.....

Τον κοίταξα, με κοίταξε ο γιατρός, του έφυγαν τα φύλα της τράπουλας από τα χέρια του, έχασε ένα τσουβάλ’ καπίκια και στο τέλος ανέκραξε απελπισμένος.

«Αει κακιά αστραπόπτσα να την  βαρέσ’  κατακρίκελα.».

Ο Νάσιος, ο συμπαίκτης του, τον παρατήρησε ευγενικά:

-Γιατρέ ντροπής πράγματα. Δεν επιτρέπονται αυτά.

Κι ο γιατρός γύρισε κατά το μέρος μου.

-Εσύ δεν έχεις να πεις τίποτε; Το Σαββατοκύριακο έγινε Σ.Κ. ; Την ξέσκισαν την γλώσσα.

«Είναι η καινούρια γλώσσα, η εξευγενισμένη. Ε, τι στα Τζουμερκιώτικα θα είμαστε ακόμη;», συνέχισε την κουβέντα ο τέταρτος της παρέας.

Κούνησα το κεφάλι μου. Είχα και παραείχα να πω, αλλά όπως τον είδα έτσι αμπουριασμένο τον γιατρό,  είπα μέσα μου: «Καλύτερα να μην μιλήσεις». Και δεν μίλησα. Δεν μίλησα, για να συνεχίσουμε το παίξιμό μας.

(Αμπούριασε στο καναβοτόπ’ θα ρίξ’ καρεκλοπόδαρα)

Και εκεί  που παίζαμε, άρχισαν κομπολόι -συνειρμικά- να λειτουργούν οι λέξεις.  Ένα κατεβατό.  Τζουμερκιώτικη λαλιά.   

Να πάρουμε τη λέξη βαράω με τη μεταβατική και αμετάβατη σημασία. Τη λέμε και την πολυλέμε στα Τζουμέρκα. Την είπε και ο γιατρός. «Να την βαρέσ’…». Είναι λέξη που έλκει την καταγωγή της από τον Όμηρο και αρχικά σήμαινε πιέζω με το βάρος μου.

Βαράω: κτυπώ κάποιον, δηλαδή δέρνω ή σκοτώνω. Μη βάρισι μωρ’ μάνα.

Βάρεσα: κτύπησα, πληγώθηκα , σκότωσα: Να σε βαρέσ’ κακό στραπάτσο.

Βαράω βιολι: Μ’ έκοψε λόρδα.

Βαράω γκασμά: δύσκολα περνάω.

Βαράν οι μουσικοί: «βαράν τα όργανα, βαράν κι οι σακοράφες».

Βάρεσε μεσ’μέρ’ κι ακόμα μπεκροπίν’ στα καφενεία.

Βαράω μύγες: κάθομαι άπραγος, δεν έχω δουλειά.

Τον βάρεσαν με γκρα: τον πυροβόλησαν.

Βάρεσε  δυο λαγούς κι έναν τρυποτούφο: Λόγια κυνηγών. Αμούρες, φιστούρες και γκόρτσα αγίνωτα.

Ήπια δυο τσίπ’ρα και με βάρεσε κατακούτελα:  Αυτό  έλεγε η γιαγιά μου στην Άγναντα. «Πηγαίνετε στο πουτσαρείο ( έτσι έλεγαν τα καφενεία, γιατί μόνο άντρες πήγαιναν εκεί) του Λεμονιά και πίνετε τα παλιοτσίπ’ρα και σας βαράει κατακρίκελα στο κεφάλ’».

Μού τη βάρεσε: Γιατί να είναι πιο εύηχο το μού την έδωσε.  

Βαράω το κεφάλι μου στον τοίχο: μετανιώνω πικρά για κάτι, συνειδητοποιώ ένα μεγάλο λάθος μου.

Βαρούν τα σήμαντρα: «Γιώργη, βαρούν τα σήμαντρα, σημαίνουν κι οι καμπάνες./Δεν πας, Γιώργη, στην εκκλησιά, δεν πας να μεταλάβεις;»

Τον βάρεσε η καψούρα κατακούτελα: ερωτεύθηκε.

(Εδώ κι αν έπεσε αστραπόπτσα!)

Η γλωσσοπλαστική δεινότητα της Τζουμερκιώτικης λαλιάς. Άφθονα στοιχεία της γλώσσας των προγόνων μας, δημιούργησαν και νέες λέξεις, χρησιμοποιώντας ως πρώτη ύλη, τις κραυγές των ζώων και τους ήχους του αέρα και των γάργαρων νερών του τόπου μας, καθώς και τα φαινόμενα της φύσης και της ζωής.  Μέσα από τις λέξεις προβάλλουν εικόνες από τη φύση και τη ζωή, που δίνουν «σάρκα και οστά» ακόμα και στις αφηρημένες έννοιες, τις ιδέες.

Η «εικονοπλαστική» αυτή ικανότητα των Τζουμερκιωτών, με χρωστήρα τη γλώσσα και πρότυπο (μοντέλο) τη φύση κάνει τη ντοπιολαλιά μας να ακούγεται «ανάγλυφα», παραστατικά, ζωντανά.

Κάθε λέξη της «προβάλλει» σαν μια  εικόνα που σφύζει από κίνηση και ζωή.

Η αστραπή

«Θριαμβικοί θάνατοι επέρχονται/ ραγδαίως/ και μες στον μαύρο ουρανό/ ανάμεσα σε πύραυλους μέσου βεληνεκούς/  η λαμπερή αστραπή θα ’ναι η ψυχή μου».  (Γ. Σεφέρης)

Αλάφιασμα: το τρόμαγμα, το τίναγμα και το τρέξιμο του ελαφιού, όταν ξαφνιάζεται.  

Κουλοκαψίδα: όποιος αγωνιά πολύ και δεν μπορεί να ησυχάσει, όπως εκείνος που έχει ερεθισμένες αιμορροΐδες. Ε, ρε τη κουλουκαούρα  που τον έπιασε…

Πουσπουρίζω: κάνω «πους-πους», ψιθυρίζω στο αυτί κάποιου. Τι πουσπουρίζεσαι αυτού πέρα μ’ αυτόν τον ντφεκαλεύρ’.

Αλαφραπαλάτζα:  ονομάζεται ο ελαφρόμυαλος, εκείνος δηλαδή που το ελάχιστο μυαλό του, μόνο από τις «ελαφριές της παλάτζας», από ζυγαριά δηλαδή που ζυγίζει μικρά  βάρη, από ‘ζυγό ακριβείας», όπως θα λέγαμε σήμερα, μπορεί να ζυγιστεί.

Σκεφτόμουν και άλλα πολλά. Κυρίως όμως πόσο δίκιο είχε ο γιατρός που φώναξε: «κακιά αστραπόπτσα να την βαρέσ’». Μπράβο γιατρέ είπα μέσα μου. Μόνο γι’ αυτό θα σε αφήσω να κερδίσεις  στην πρέφα. Σήμερα …, όχι άλλη μέρα.

Χρήστος Α. Τούμπουρος

Επεισοδιακοί ποδοσφαιρικοί αγώνες του 1933 μεταξύ των ομάδων Φιλιππιάδας – Θεσπρωτικόύ

Γράφει ο Αθανάσιος Δημ. Στράτης.

Μεταξύ των χωριών πάντα υπήρχαν διαφορές, μικρές ή μεγάλες, πότε για τις βοσκές, πότε για τα νερά, πότε για την καταγωγή  κ.λ.π.

Οι αντιπαλότητες αυτές μεταφέρονταν ενίοτε και σε άλλα πεδία. Εκπαιδευτικά, κοινωνικά, πολιτικά, εκκλησιαστικά και τόσα άλλα.

Πολλές φορές οι αντιπαλότητες αυτές εκδηλώνονταν σε συναντήσεις ή συγκεντρώσεις, όπου έβγαζαν τα απωθημένα τους.

Θα παρατεθεί ένα από τα παραδείγματα αυτά.

Στην εφημερίδα των Ιωαννίνων ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΣ ΑΓΏΝ, φ. 1950, 3 Αυγούστου 1933, στη σελίδα 2 (Ιδιοκτήτης – Διευθυντής Ευθύμιος Τζάλλας) καταχωρείται το παρακάτω κείμενο:

«ΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΝ ΕΙΣ ΤΑΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ.

ΦΙΛΙΠΠΙΑΣ, Ιούλιος (Έκτακτος ανταπόκρισις).

Προχθές κατόπιν προσκλήσεως του ποδοσφαιρικού σωματείου Θεσπρωτικού ο «Άρης», μετέβη εκεί ο ποδοσφαιρικός σύλλογος Φιλιππιάδος «Εθνικός» προς συνάντησιν. Τους ποδοσφαιριστάς συνόδευσαν και ολίγοι φίλαθλοι. Φθάσαντες εις το Θεσπρωτικόν ουδείς εκ των ιθυνόντων το σωματείον μάς υπεδέχθη εκτός δύο δημοδιδασκάλων εκ Ριζοβουνίου και του αρχηγού του «Άρεως» κ. Παπανικολάου. Έπειτα μετέβημεν όλοι ομού εις το γήπεδον το οποίον απέχει από το κέντρον του χωρίου περίπου μισή ώρα. Αλλ’ εκεί αντί οι ποδοσφαιρισταί να μας αποδεχτούν ως φιλοξενουμένους των ούτε κάν μας έδωσαν σημασίαν μάλιστα δε έβαλαν και μικρά παιδιά και μας εγιουχάϊζαν. Οι ποδοσφαιρισταί του «Άρεως» θέλοντες με κάθε τρόπον να μας νικήσουν, διότι καθ’ όλας τας προηγουμένας συναντήσεις ενικώντο εκάλεσαν δι’ ενίσχυσιν της ομάδος των εξ Ιωαννίνων δύο παίκτας του «Αβέρωφ» τους κ.κ. Γεωργιάδην τερματοφύλακα και Δερματάν σέντερ-φορ δια να παίξουν. Το τοιούτον βέβαια ημείς δεν ημπορούσαμε να το δεχθώμεν διότι εις την σύνθεσιν της ομάδος των την οποίαν πρό δύο ημερών τηλεγραφικώς μας ανεκοίνωσαν δεν περιείχοντο τα ονόματα των δύο ανωτέρω παικτών. Ένεκα τούτου εξηρεθίσθησαν οι «Αριανοί» οι οποίοι δεν ήθελον να παίξουν και μας εφοβέριζον ότι θα μας δείρουν. Τέλος τη μεσολαβήσει διαφόρων κατοίκων απεφασίσαμεν να παίξωμε χωρίς να λάβουν μέρος εις τον αγώνα παίκται που δεν είνε εγγεγραμμένοι εις τας αντιπάλους ομάδας. Αλλ’ οι «Αρειανοί» επειδή ήσαν βέβαιοι ότι θα ενικώντο τρύπησαν την μπάλλαν δια να ματαιώσουν την συνάντησιν και ούτω εφύγαμεν άπρακτοι. Επί τη ευκαιρία αυτή οφείλω να στιγματίσω την αντιαθλητικήν στάσιν των διδασκαλιστών κ.κ. Πάτση και Λογοθέτη διότι παρώτρυνον τα παιδιά να μας κτυπήσουν με πέτρες. Και να εξάρω την στάσιν του αρχηγού του «Άρεως» κ. Παπανικολάου διότι χάρις εις αυτόν απεσοβήθησαν πολλά επειδόσια. Όταν μπήκαμε στ’ αυτοκίνητα οι κ.κ. Θεσπρωτοί μας εράντιζον με …πέτρες.

Γεώργ. Δημητριάδης (ανταποκριτής)».

                                     

Το ζήτημα δεν σταμάτησε εδώ. Στο φύλλο 1968, της ίδιας εφημερίδας, στις 22 Αυγούστου 1933, δημοσιεύτηκε κείμενο της «άλλης πλευράς» που έχει ως εξής:

«Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΣ «ΑΡΕΩΣ» - «ΕΘΝΙΚΟΥ»

Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΟΝ, Αύγουστος. (Έκτακτος ανταπόκρισις).

Σχετικώς με τα δημισιεθέντα εις το φύλλον της 3 τρέχοντος του «Ηπειρ. Αγώνος» δια την συνάντησιν του «Άρεως» Θεσπρωτικού και «Εθνικού» Φιλιππιάδς και επειδή δεν απεδόθη δια της δημοσιευθείσης ανταποκρίσεως η πραγματικότης, έρχομαι σήμερα δια της παρούσης να θέσω τα πράγματα εις την θέσιν χάριν της αξιοπρεπείας του Ηπειρωτικού αθλητισμού.

Πρώτα-πρώτα η συνάντησις αύτη που επρόκειτο να γίνη επεφασίσθη κατόπιν επιμόνου προσκλήσεως του «Εθνικού» κι όχι του «Άρεως», ο οποίος γνωρίζων καλά ποίοι αποτελούν τον πρώτον απέφευγε κάθε συνάντησιν. Ο ημέτερος Σύλλογος απέφευγε την συνάντησιν με τον «Εθνικόν διότι κατά την πρώτην συνάντησιν η οποία είχε γίνη εις Θεσπρωτικόν και η οποία είχε λήξη 1-0 υπέρ του «Εθνικού οι φιλοξενούμενοι καίτοι εις ξένον έδαφος εγιουχάϊσαν τους παίκτας του «Άρεως» κτυπήσαντες μάλιστα και τενεκέδες εντός του γηπέδου του τελευταίου.

Κατά την δευτέραν συνάντησιν την γενομένην εις Φιλιππιάδα κατά την οποίαν ο «Άρης» είχε επιβληθεί με 2-1, αυτοί οι ίδιοι οι τολμώντες δια να έλθουν εις φως και οι δήθεν κοπτώμενοι δια την αθλητικήν ιδέαν εξυλοκόπησαν αγρίως σχεδόν όλους τους ποδοσφαιριστάς του «Άρεως» μη φεισθέντες ουδέ του διαιτητού κ. Σκανδάλη επί τούτου προσκληθέντος εκ Πρεβέζης παρ’ αμφοτέρων των Συλλόγων, ούτε και των υπέρ εκατό (100) φιλάθλων εκ Θεσπρωτικού. Τέλος αυτό τούτο το κύπελο δεν εδόθη στην νικήτρια ομάδα τότε.

Μας κατηγορούν ότι δεν τους εδέχθημεν μετά γλυκισμάτων ούτε μετά βαϊων και κλάδων. Αυτό είναι σωστό, δεν μπορούσε να γίνη ένα τέτοιο πράγμα τη στιγμή που μετά βίας δεχόμαστε να συναντηθούμε μαζί τους και τη στιγμή που απυχεί ακόμη ο ξυλοδαρμός ο παλιός.

Το γήπεδο απέχει 1/2 ώρας ενώ στην πραγματικότητα είναι ζήτημα αν απέχει 10 λεπτά… Λέγουν εν συνεχεία ότι παρεκινήσαμε – προ παντός ο υποφαινόμενος και ο κ. Λογοθέτης – τα παιδιά προς γιουχαϊσμόν και πετροβολισμόν, πράγμα ψευδέστατον διότι ούτε παρεκινήσαμεν μα ούτε και συνέβη τέτοιο πράγμα. Και εξακολουθεί η ασυδοσία και η αδιαντροπιά. Λέγουν ότι κατεβάσαμε τους παίκτας Γεωργιάδην και Δερματάν του «Αβέρωφ» και ότι σπάσαμε ….τη μπάλα…. Εδώ βρίσκεται η μεγαλυτέρα ψευτιά.

Ημείς γνωρίζοντες ως εκ του παρελθόντος ότι ο «Εθνικός» ουδέποτε κατέρχεται χωρίς 4-6 ξένους παίκτας και δη του «Παναμβρακικού», «Πανεργατικού» ακόμη και του «Παναιτωλικού» Αγρινίου, φέραμε τους εν λόγω παίκτας τον μεν πρώτον ως διαιτητήν, τον δε δεύτερον εν περιπτώσει καθ’ ήν συνέβαινε το προαναφερθέν. Και δεν γελασθήκαμε….

Κάτω από το όνομα Νικάκης που ανεγράφετο στη σύνθεση ήτο κρυμένος γνωστός παίκτης του «Παναμβρακικού» Πελεμέζης, ενώ ημείς ούτε στη σύνθεση ούτε πουθενά ανεγράφαμε τους Γεωργιάδην και Δερματάν.

Είναι αναλήθεια του αισχύστου είδους και αδιαντροπιά άνθρωποι μεταχειριζόμενοι τέτοια μέσα νάχουν την τόλμην να βγαίνουν στο φως και να συκοφαντούν άλλους ισταμένους στο ύψος των. Το ίδιο είχε συμβή κι άλλοτε υπό διάφορα ψευδώνυμα, Τσίτσας κ.λ.π.

Εκρύπτοντο γνωστοί παίκται του «Παναμβρακικού» και άλλων ομάδων της Άρτης ως ο Ευάγ. Καπετανίδης, και άλλοι των οποίων τα ονόματα μου διαφεύγουν, σε τέτοιο σημείο που οι καθαροί ντόπιοι παικται να μην φθάνουν τον αριθ. 4.

Έπειτα ότι σπάσαμε τη μπάλα φοβούμενοι πανωλεθρίαν. Μόλις είδαμε ότι η μπάλλα «χάνει» εμείς προσφέραμε τη δική μας, μα δε δεχθήκαν προφασιζόμενοι ότι δεν είναι πολύ μεγάλη.

Ακόμη επιμένουμε στέλνομε ποδηλατιστή να φέρη τα αναγκαιούντα προς διόρθωσιν της δικιάς των μπαλλας κι αυτοί το ….στρίβουν ….αναισχύντως έχοντας κατόπιν την τόλμην να βγαίνουν εις φως με σκοπό τη συκοφάντηση του πραγματικά αθλητικού πνεύματος που διέπει τους ποδοσφαιριστάς μας.

Θεοχάρης Πάτσης». 

                   

Τα κείμενα, μας δίνουν ενδιαφέροντα στοιχεία όπως: Παίκτες και φίλαθλοι μετακινούνταν όλοι μαζί με τα ίδια αυτοκίνητα. Παίκτες από διαφορετικές ομάδες προσλαμβάνονταν για έναν μόνο αγώνα προς ενίσχυση, και το φύλλο αγώνος πλαστογραφούνταν. Κάθε ομάδα είχε μόνο μία μπάλλα, που όταν έσπαγε περίμεναν τον επιδιορθωτή να την κολλήσει. Ο τευταίος αγώνας της 3ης Αυγούστου ήταν ο τρίτος, κάτι σαν η ρεβάνς. Είχαν προηγηθεί άλλοι δύο με νίκες του «Άρη». Ο Θεοχάρης Πάτσης που υπογράφει την τελευταία ανταπόκριση είναι ο μεγάλος παιδαγωγός, εκδότης πολλών εγκυκλοπαιδειών και όχι μόνο.

Ακόμη τα κείμενα μας μεταφέρουν στο κλίμα των γειτονικών χωριών, όχι μόνο της εν λόγω περιοχής, αλλά και όλης της επαρχίας. Οι κάτοικοι, παρ’ ότι είχαν μόλις βγεί από πολέμους, ληστείες, πείνα και κάθε άλλο κακό συναπάντημα, επέμεναν στις αντιπαλότητες ακόμη και στα, ο θεός να τα κάνει,  αθλητικά.

Από τον Άρη Βελουχιώτη στην ορφάνια και τη φτώχεια | Συγκλονιστική ιστορία ζωής

Η αληθινή μαρτυρία ενός ανθρώπου που έζησε τα δύσκολα χρόνια της Ελλάδας.

Στο Ραπτόπουλο Ευρυτανίας συναντήσαμε τον κύριο Δημοσθένη, έναν άνθρωπο που έζησε από παιδί τη φτώχεια, την ορφάνια, τον φόβο του πολέμου και τις πληγές μιας σκληρής εποχής στην ορεινή Ελλάδα.

Μέσα από τη συγκλονιστική του μαρτυρία, μας μιλά για τον πατέρα του που σκοτώθηκε, για τα δύσκολα παιδικά χρόνια με πείνα και στερήσεις, για τις σφαίρες και τον ανταρτοπόλεμο, για τα χρόνια που περπατούσαν ξυπόλυτοι, αλλά και για την πίστη, την οικογένεια και τη ζωή που κατάφερε να χτίσει αργότερα. Μια αυθεντική ιστορία ζωής από την Ευρυτανία, γεμάτη μνήμη, πόνο, δύναμη και αξιοπρέπεια.

Από το Ραπτόπουλο Ευρυτανίας, σας στέλνουμε την αγάπη μας.

Παραγωγή: Greek Village Life

Ένας ανυπεράσπιστος ποιητής- Κ. Κρυστάλλης.

Γράφει η Κατερίνα Σχισμένου.

Ο Κώστας Κρυστάλλης γεννήθηκε το 1868 στο Συρράκο της Ηπείρου. Ήταν γιος του εύπορου εμπόρου Δημητρίου Κρυστάλλη και της συζύγου του Γιαννούλας, το γένος Ψαλίδα. Μαθητής ακόμα της Ζωσιμαίας Σχολής στα Ιωάννινα εξέδωσε το φλογερό πατριωτικό ποίημα «Αι σκιαί του Άδου» (1887), στο οποίο εξυμνούσε με πάθος τους εθνικούς αγώνες και τους ήρωες του 1821. Η Ήπειρος, όμως, ήταν τότε σκλαβωμένη και οι Τούρκοι καταζητούσαν το νεαρό ποιητή. Για ν’ αποφύγει τη σύλληψη αναγκάστηκε να φύγει στην Αθήνα, όπου δούλεψε σκληρά με αποτέλεσμα να κλονιστεί ακόμη περισσότερο η υγεία του  και σύντομα μετά από την παραμονή του στην Κέρκυρα να αφήσει την τελευταία του πνοή εδώ στην πόλη μας την Άρτα, όπου βρίσκεται ο τάφος του αλλά και η προτομή του.

Κακώς ο Κρυστάλλης έχει ταυτιστεί με την απόλυτη φυσιολατρία της ηπειρώτικης μοναδικής φύσης που αποτύπωσε απλόχερα και περιγραφικότατα στη ποίησή του. Πιστεύω πως ήταν περισσότερο ο ποιητής της ελευθερίας, μιας ελευθερίας που ο ίδιος στερήθηκε και αναζητούσε απεγνωσμένα- Πόθοι: 

....Ποιὸς λέει δὲν κλαῖνε τὰ βουνά; Ποιὸς λέει πὼς δὲν γεράζουν;...

Χιόνια καὶ κρούσταλλα παλιά, γεράματα γιομάτα,

σκεπάζουνε τὸν Πίνδο μου, καὶ καταχνιὲς τὸν πνίγουν·

κι ἀκούγω, ἀκούγω ἀπὸ μακρυά, ἀκούγω ἀπὸ τὰ ξένα

τῆς γερατειᾶς του τὸ σκουσμό, τὸ κλάμμα τῆς σκλαβιᾶς του.

 Ένας αδικημένος ποιητής που χάθηκε στον κάμπο της Αθήνας, έζησε τον κατατρεγμό, την ορφάνια, την απόρριψη και δεν μπόρεσε ποτέ να υπερασπιστεί το έργο του αφού χάθηκε τόσο νέος, όταν κάποιοι τότε ξεκινούν να γράφουν, σε ηλικία 26 ετών. Ένας ανυπεράσπιστος ποιητής που έπρεπε ν΄αντιμετωπίσει την ορφάνια, την αρρώστια, τον κατατρεγμό, τη φτώχεια, την ατυχία το σύντομο της ζωής του και το μέλλον μιας και τώρα βρίσκεται ανυπεράσπιστος στα δικά μας χέρια. Ζούσε μια διαρκή ξενιτιά που τόσο έντονα και βαθιά κατέγραψε στο ποίημα του “ Το τραγούδι της ξενιτιάς”

… Ποῦ νὰ τὸν πῶ τὸν πόνο μου, ποῦ νὰ τὸν ἀπορίξω;

Νὰ τὸν εἰπῶ στὰ τρίστρατα, τὸν παίρνουν οἱ διαβάτες,

νὰ τὸν ἀφήσω στὰ κλαριά, τὸν παίρνουν τ᾿ ἀγριοπούλια!..

Κι ἂν κλάψω, τὰ φαρμακερὰ τὰ δάκρια ποῦ νὰ πέσουν;

Ἂν πέσουνε στὴ μαύρη γῆ, χορτάρι δὲν φυτρώνει,

ἂν πέσουνε στὸν ποταμό, ὁ ποταμὸς θὰ στύψει,

ἂν πέσουνε στὴ θάλασσα, πνίγουνται τὰ καράβια,

κι ἂν τὰ βαστάξω στὴν καρδιά, μὲ καῖν᾿ μὲ φαρμακώνουν!

Ἀνάθεμά σε ξενιτιά, μὲ τὰ φαρμάκια πὄχεις!..

Τιμούμε αυτόν τον μεγάλο ποιητή της ελευθερίας αυτή την Τετάρτη στην αίθουσα Διώνη με μία μοναδική εκδήλωση. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη, 29 Απριλίου 2026, ώρα 7.30μμ, στην Αίθουσα “Διώνη”, στο Εκθεσιακό Κέντρο «Κώστας Βάγιας», στην Άρτα, με ομιλητές τους : Λάμπρο Βαρελά, Καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κωνσταντίνο Κωσταβασίλη, Φιλόλογο-Διδάκτορα Ιστορίας, και Ευάγγελο Αυδίκο, ομ. Καθηγητή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας- επιμελητή τόμου (συντονίστριες οι Ελισάβετ Μπούτσορα , εκπαιδευτικός, και Κατερίνα Σχισμένου, φιλόλογος).

Το δεύτερο μέρος της εκδήλωσης περιλαμβάνει Μουσικό Πρόγραμμα με «Έργα για σολιστική/ές φωνή/ές και πιάνο σε ποίηση Κώστα Κρυστάλλη» (.Πέτρος Πετρίδης (1892-1977), Τραγούδι του Τρύγου (Βασίλης Πεντζουρίδης, φωνή). Βασίλειος Παπαδημητρίου (1905-1975), Τραγούδι του Αργαλειού (Νίκος Ποταμούσης, φωνή). Αθανάσιος Κόκκινος (1910-1996), Ο Τρύγος (Παναγιώτα Περίδη, φωνή) . Αλέκος Ξένος (1912-1995), Αποσπάσματα απ' τον Σταυραϊτό (Ανδρέας Χασιώτης, φωνή) και Το τραγούδι της βρύσης (Χριστιάννα Γκουγκουστάμου, φωνή).5. Δημήτρης Δραγατάκης (1914-2001), Ο Τσέλιγγας (Ανδρέας Χασιώτης, φωνή).  Τάκης Μαρίνος (1892-1964), Τραγούδι του Αργαλειού (Παναγιώτα Περίδη και Χριστιάννα Γκουγκουστάμου, φωνές). Στο πιάνο ο Εμμανουήλ-Κωνσταντίνος Πανόπουλος (Επιμέλεια - Διδασκαλία: Δρ. Αθανάσιος Τρικούπης, Αν. Καθηγητής Τμήματος Μουσικών Σπουδών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων- ευγενής προσφορά των μουσικών κειμένων από το Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών Θωμά Ταμβάκου).

Το 2018 για το έτος Κρυστάλλη, διεξήχθη τιμητική επετειακή εκδήλωση στην πλατεία Κρυστάλλη, με αρχιερατικό μνημόσυνο που τελέστηκε στο παλιό κοιμητήριο Άρτας από το μητροπολίτη μας κ. κ. Καλλίνικο. Επίσης εκδόθηκε τιμητικό έντυπο από το Δήμο Αρταίων και σύλλογο Μακρυγιάννη το 2018 για το έτος Κρυστάλλη που μοιράστηκε και στα σχολεία. Το 2022 ανέβηκε από την εφηβική θεατρική ομάδα του Σκουφά σε συνεργασία με το τμήμα τηλεπληροφορικής και τηλεπικοινωνιών της ομάδας Kic Lab Uoi, Εργαστήριο γνώσης και Ευφυούς πληροφορικής του πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με έδρα τους Κωστακιούς Άρτας και του προγράμματος  Hermes το θεατρικό έργο το “Σκονισμένο μπαούλο”, σε κείμενο Αικ. Σχισμένου και σκηνοθεσία Έλλης Μάνθα. Επίσης το 2023 εκδίδεται  από το Εργαστήριο γνώσης και Ευφυούς πληροφορικής του πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με έδρα τους Κωστακιούς Άρτας και του προγράμματος  Hermes βιβλίο για τον ποιητή Κ. Κρυστάλλη (Αικ. Σχισμένου, Ιωάν. Νούλη). Τον Απρίλιο του 2024 επίσης τιμήσαμε τον Κρυστάλλη με μια όμορφη εκδήλωση στην μικρή πλατεία του Αγίου Γεωργίου Άρτας.

Κώστας Κρυστάλλης, ένας ανυπεράσπιστος ποιητής…

Παρακαλῶ σε, σταυραητέ, γιὰ χαμηλώσου ὀλίγο

καὶ δῶσ᾿ μου τὲς φτεροῦγες σου καὶ πάρε με μαζί σου,

πάρε με ἀπάνου στὰ βουνά, τὶ θὰ μὲ φάῃ ὁ κάμπος!

Κατερίνα Σχισμένου

Όταν η διαδρομή Γιάννενα-Πρέβεζα διαρκούσε τεσσερισήμισι ώρες με τα λεωφορεία του '50

Το μακρύ ταξίδι περιλάμβανε και στάση για φαγητό στο Τέροβο!

Σχεδόν μία ώρα διαρκεί σήμερα το ταξίδι από τα Γιάννενα στην Πρέβεζα, όμως πριν από μερικές δεκαετίες όμως το ταξίδι από την Πρέβεζα στα Γιάννενα ήταν πραγματικός "Γολγοθάς", αφού διαρκούσε αρκετές ώρες. Πιο συγκεκριμένα, τη δεκαετία του '50 τα λεωφορεία της εποχής έκαναν την απόσταση 4,5 ώρες, ενώ τους ταξιδιώτες ξεκούραζε η στάση για φαγητό στο Τέροβο. Η κατάσταση άλλαξε ελαφρώς από τη δεκαετία του '60 καθώς πέσαμε στις 2,5 ώρες ταξίδι, ενώ σταδιακά μέχρι τις μέρες μας -ανά δεκαετία- οι χρόνοι έπεφταν διαρκώς, αφού συνεχώς γίνονταν έργα βελτιώσεων του δρόμου που μείωσαν αρκετά την απόσταση. Στη φωτογραφία που σας παρουσιάζουμε, βλέπετε ένα λεωφορείο της εποχής φορτωμένο με επιβάτες και αποσκευές να ανεβαίνει σιγά-σιγά την Κανέτα. Για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι!

http://epirusgate.blogspot.gr/

Αυτό το...κάποτε!

Αυτό το...κάποτε!

Κάποτε ο χρόνος είχε τέσσερις εποχές, σήμερα έχει δύο.

Κάποτε δουλεύαμε οκτώ ώρες, σήμερα έχουμε χάσει το μέτρημα.

Κάποτε είχαμε χρόνο να πάμε για καφέ με τους φίλους μας. Τώρα τα λέμε μέσω MSN και MAIL.

Κάποτε είχαμε χρόνο να κοιτάξουμε τον ουρανό, να δούμε το χρώμα του, να ακούσουμε το κελάηδισμα των πουλιών, να νιώσουμε την ευωδιά του βρεγμένου χώματος.

Σήμερα τα βλέπουμε στην τηλεόραση.

Κάποτε παίζαμε με τους φίλους μας ποδόσφαιρο στις αλάνες. Σήμερα παίζουμε ποδόσφαιρο στο Playstation.

Κάποτε ζητάγαμε συγγνώμη από κοντά. Σήμερα το λέμε και με SMS.

Κάποτε κυκλοφορούσαμε με ταπεινά αυτοκίνητα 1000 κυβικών και ήμασταν χαρούμενοι. Σήμερα κυκλοφορούμε με τζιπ 2000 κυβικών και στεναχωριόμαστε που δεν έχουμε τζιπ... 3000 κυβικών.

Κάποτε αγοράζαμε ένα παντελόνι και το είχαμε για δύο χρόνια. Τώρα το έχουμε δύο μήνες και μετά παίρνουμε άλλο.

Κάποτε ζούσαμε σε σπίτι 65 τετραγωνικών και... ήμασταν ευτυχισμένοι. Σήμερα ζούμε σε σπίτια 120 τετραγωνικών και δεν χωράμε μέσα...

Κάποτε λέγαμε καλημέρα σε ένα περαστικό και τον ρωτούσαμε για την τάδε οδό. Σήμερα μας το λέει ο navigator.

Κάποτε πίναμε νερό της βρύσης και ήμασταν μια χαρά. Σήμερα πίνουμε εμφιαλωμένο και...αρρωσταίνουμε.

Κάποτε είχαμε τις πόρτες των σπιτιών ανοικτές, όπως και τις καρδιές μας. Σήμερα κλειδαμπαρωνόμαστε, βάζουμε συναγερμούς και έχουμε και 5-6 λυκόσκυλα για να μην αφήσουμε κανέναν να μας πλησιάσει. Είτε είναι καλός, είτε κακός.

Κάποτε ξυπνάγαμε πρωί πρωί την Κυριακή για να πάμε στην εκκλησία. Σήμερα δεν πάμε γιατί είναι...μπανάλ. Και γιατί οι παπάδες γίνανε μεσίτες και επιχειρηματίες.

Κάποτε είχαμε 2 τηλεοπτικά κανάλια και πάντα βρίσκαμε κάτι ενδιαφέρον να δούμε. Σήμερα έχουμε 100 κανάλια και δεν μας αρέσει κανένα πρόγραμμα.

Κάποτε μαζευόμασταν όλη η οικογένεια γύρω από το κυριακάτικο τραπέζι και αισθανόμασταν ενωμένοι και ευτυχισμένοι. Σήμερα έχει ο καθένας το δικό του δωμάτιο και δεν βρισκόμαστε μαζί στο τραπέζι ποτέ...

Κάποτε η σκληρή δουλειά ήταν ιδανικό. Σήμερα είναι μαλακία.

Κάποτε τα περιοδικά έπαιρναν συνέντευξη από τον Σεφέρη. Σήμερα παίρνουν από τον Γονίδη.

Κάποτε μας μάγευε η φωνή του Στέλιου Καζαντζίδη, σήμερα μας ξεκουφαίνει η πάλαι ποτέ αοιδός ...Μπεζαντάκου.

Κάποτε οι τραγουδίστριες τραγουδούσαν με τη φωνή. Σήμερα τραγουδούν με κάτι άλλο.

Κάποτε ντοκουμέντο ήταν μια επιστημονική ανακάλυψη. Σήμερα ντοκουμέντο είναι ένα ερασιτεχνικό βίντεο που δείχνει δύο οπαδούς ομάδων να ανοίγουν ο ένας το κεφάλι του άλλου.

Κάποτε βλέπαμε στην τηλεόραση κινούμενα σχέδια με τον Μίκυ Μάους, τον Σεραφίνο, τον Τιραμόλα. Σήμερα βλέπουμε τους Power Rangers και τους Monsters με όπλα και χειροβομβίδες να σκοτώνουν και να ξεκοιλιάζουν...τους κακούς.

Κάποτε μας αρκούσε μια βόλτα με τον κοπέλα μας σε ένα ταπεινό δρομάκι της γειτονιάς. Χέρι-χέρι, να κοιτάμε τον ουρανό, να σιγοψυθιρίζουμε  ένα ρομαντικό τραγουδάκι και να ταξιδεύουμε νοητά. Σήμερα πάμε διακοπές στο Ντουμπάι, στο Μαρόκο και στο Μεξικό. Και ονειρευόμαστε ταξίδια στο Θιβέτ.

Κάποτε είχαμε το θάρρος και τη λεβεντιά να λέμε «Έκανα λάθος». Σήμερα λέμε «Αυτός φταίει»...

Κάποτε νοιαζόμασταν για το γείτονα, σήμερα τσατιζόμαστε αν αγοράσει καλύτερη τηλεόραση από εμάς.

Κάποτε ζούσαμε με το μισθό μας. Σήμερα ζούμε με τους μισθούς που ΘΑ πάρουμε.

Κάποτε δεν είχαμε φράγκο στην τσέπη, μα ήμασταν τόσο, μα τόσο ευτυχισμένοι! Σήμερα έχουμε τα πάντα και τρωγόμαστε με τα ρούχα μας.

Κάποτε περνάγαμε υπέροχα στο ταβερνάκι της γειτονιάς, με κρασάκι, τραγούδι και κουτσομπολιό. Σήμερα...μιζεριάζουμε σε ακριβά εστιατόρια του Κολωνακίου.

Κάποτε ιδανικό ήταν να γίνεις αναγνωρισμένος. Σήμερα ιδανικό είναι να γίνεις απλά αναγνωρίσιμος.

Κάποτε μας δάνειζε λεφτά ο αδελφός μας. Σήμερα μας δανείζουν οι τράπεζες.

Κάποτε κοιτούσαμε στα μάτια τους ανθρώπους. Τώρα τους κοιτάμε στην τσέπη.

Κάποτε δουλεύαμε για να ζήσουμε. Σήμερα ζούμε για να δουλεύουμε.

Κάποτε είχαμε χρόνο για τον εαυτό μας. Σήμερα δεν έχουμε χρόνο για κανένα....Αυτό το «Κάποτε», το έλεγαν Ζωή....

Ευχαριστούμε πολύ τον φίλο Κ. Κ. για το παραπάνω υπέροχο κείμενο που μας έστειλε.

Μεγάλωσα ξυπόλυτος στο βουνό – Η συγκλονιστική ζωή του παππού Στέλιου

Περδικάκι Αιτωλοακαρνανίας – Μια Ζωή στην Ψυχή του Βουνού | Ο κύριος Στέλιος θυμάται…

Σε αυτό το συγκινητικό επεισόδιο ταξιδεύουμε στο Περδικάκι – το ιστορικό Σακαρέτσι – και συναντάμε τον κύριο Στέλιο, έναν άνθρωπο που έζησε ολόκληρη τη ζωή του στο βουνό. Μέσα από την αφήγησή του, ξεδιπλώνεται η καθημερινότητα μιας άλλης εποχής: η φτώχεια, η κτηνοτροφία, το σχολείο με 120 παιδιά και έναν δάσκαλο, οι καλύβες χωρίς νερό και ρεύμα, οι γιορτές και τα πανηγύρια, ο πόνος του εμφυλίου, αλλά και η χαρά της οικογένειας, της παρέας, του τραγουδιού και του παιχνιδιού.

🟡 Τι σημαίνει να μεγαλώνεις χωρίς παπούτσια αλλά με γεμάτη καρδιά; 🟡 Πώς ζούσαν οι άνθρωποι όταν το χωριό δεν είχε ούτε δρόμο ούτε μαγαζί; 🟡 Πώς χτίζονται οι μνήμες που μένουν για πάντα;

Ο κύριος Στέλιος μάς άνοιξε το φτωχικό του αλλά και την καρδιά του. Μας θύμισε πόσο σημαντικό είναι να μην ξεχνάμε τις ρίζες μας, να ακούμε τους παλιούς και να κρατάμε ζωντανή τη μνήμη του τόπου.

📌 Αν αγαπάτε την Ελλάδα του χθες, τη ζωή στα βουνά και τις αυθεντικές ανθρώπινες ιστορίες, αυτό το βίντεο θα σας αγγίξει.

📍 Το Περδικάκι, με την αγνή του ομορφιά και την απλότητα, περιμένει κι εσάς να το γνωρίσετε…

Παραγωγή: Greek Village Life