"Πουτσαράς και πουτσαρίνα, πουτσαρείο και πουτσαρόσπιτο».

 Γράφει ο Χρήστος Α. Τούμπουρος

Με την πλήρη αποδοχή των λόγων του Λορέτζου Μαβίλη «Χυδαία γλώσσα δεν υπάρχει, υπάρχουν χυδαίοι άνθρωποι», καταπιάνομαι με ζήτημα «μείζονος κοινωνικής σημασίας», που σημάδεψε τη ζωή στα χωριά μας και που υπολείμματα «διαπρέπουν» ακόμη και σήμερα. Στο παζάρ' μόνο οι άντρες, οι γυναίκες μέσα και το «έπιναν με το ζ’μί τους». Απαγόρευση στρατιωτική! «Είνι γ’ναίκα για σπίτ’ κι όχι σαν αυτές τις παλιοσουλτούκες πούρχονται τα καλοκαίρια και πάνε στο ποτάμ’ με τα παιδιά και τσακάν’ τα πράματά τ’ς». Κι άλλα, κι άλλα. Τόσα κι άλλα τόσα, δηλαδή αμέτρητα. 

Η υπόθεση ξεκίναγε «άμα τη γεννήσει». Έχω τρία παιδιά και ένα κορίτσ’. «Γέν’σι η Κωστάντω; Γέν’σε η δόλια. Κι άλλο κορίτσ’ έκανε. Κρίμα. Κοπελόσπορος έπεσε σ’ αυτό το σπίτι». Δράμα, αληθινό και τη… συμπόναγε -λέμε τώρα- όλο το χωριό. Οργή έπεσε εκεί μέσα και τούρθε αυτό το κοπελομάν’. Αστραπή έπεσε… Κυριαρχούσε το ρήμα πέφτω. Σε όλους τους χρόνους. Πέφτει, έπεσε, θα πέσει και θα ξαναπέσει και να μην σηκωθεί και σταματημό δεν είχε το πέσιμο. Αιτία οι τσούπρες, τα γραμμάτια, όπως έλεγαν. Και αβέρτα η συμπόνια. «Φτάν’ παιδάκι μ’. Σταμάτα να σπέρν’ς κορίτσια. Δεν έχ’ αυτή σταματημό. Τέτοια θα γεννάει. Μπα, παιδί. Π’θενά. Σαν την θεια τ’ς. Τέσσερα κούτσ’κα και τα τέσσερα κορίτσια». Αυτή τη συμβολή την άκουσα, την άκουσα αλήθεια η μάνα-πεθερά να δίνει στο γιόκα της. Και το παιδί απάντησε. «Μπα, μάνα. Δε γίνεται. Δεν κόβεις την τούφα που κατούρ’σες. Θα ξανακατουρήσεις. Έτσι και εγώ. Θα προσπαθήσω πάλι. Πού ξέρ’ς, ίσως βγει σερκό». Και ο μέγας προβληματισμός της μάνας. «Αχ, δεν το καίει με τη μάσια. Το φολτάκιασε το παιδάκι μ’. Κι άλλο κορίτσ’ θα κάν’…». 

Είτε το έκαιγε είτε όχι στο σπίτι μέσα θα ήταν η γυναίκα ή αν έπρεπε να μαναρίσει τα ζωντανά ή να τα πάει για βοσκή ή για να φορτωθεί ζαλίκα να φέρει και από το λόγγο ξύλα, τότε θα έβγαινε. Σε ειδική τρόπον τινά αποστολή. Έξω σε καφενεία να βρεθεί γυναίκα; Απαγορεύονταν δια ροπάλου. Τι ρόπαλο. Θα έτρωγε τέτοιο ζιόκιασμα… που θα της αργάζονταν για τα καλά το τομαράκι της. Γι’ αυτό μέσα και «μούγκα στη στρούγκα». Κι αν συνέβαινε κάτι στο σπίτι και έπρεπε να ειδοποιήσει τον αφέντη κλπ., κλπ. πήγαινε έξω από το καφενείο και περίμενε μέχρι να βγει κάποιος θαμώνας, να τον παρακαλέσει να ξαναμπεί και αν ειδοποιήσει τον αφέντη της. Κι αν ήταν απασχολημένος (έπαιζε πρέφα ή τσιπρόπινε…) μπορεί να περίμενε και ώρες ολόκληρες. Κι ανάλογα μπορεί ο αφέντης να μην αποδεχόταν την αιτιολογία της εξόδου ως επαρκή. Διαφορετικά… 

Διαφορετικά ο αντρισμός έπαιρνε τη μορφή της βαρβαρότητας από λεκτικά ή και με χειροδικία. Ο άντρας ο μάγκας, ο πουτσαράς, που διαφεντεύει τα πάντα και ψυχαγωγείται στο πουτσαρείο, δηλαδή το καφενείο, όπου μόνο άντρες έμπαιναν. Σκληρές κουβέντες, αλλά αυτή ήταν η πραγματικότητα. Τα πουτσαρεία άλλαξαν, η νοοτροπία βελτιώθηκε, οι νύφες βγαίνουν κι αυτές στην πλατεία του χωριού, οι γιαγιούλες … «άντε γεια»- κι όλοι θρουμπιάστηκαν στο κλεινό άστυ και βιώνουν, συμβιώνουν ή και καταβιώνουν μακριά και αλάργα, χωρίς επικοινωνία, κουβέντα, ασπασμό και αλληλοκατανόηση. Κλείνει η πόρτα, τα βάσανα δεν απομονώνονται κι ούτε περιμαντρώνονται στους τέσσερις τοίχους, και, πολλές φορές, μας καταπνίγουν και μας περιορίζουν σε σχέσεις τυπικές, επιφανειακές και απρόσωπες. Δεκτόν. Λέτε να «τραβάν’ ακόμα τέτοια νίλα οι γυναίκες;». Ποιος ξέρει. Πάντως τα πουτσαρεία καταργήθηκαν και τα κορίτσια είναι κι αυτά παιδιά…

Χρήστος Α. Τούμπουρος

Δελτίο Τύπου του Περιβαλλοντικού – Πολιτιστικού Συλλόγου π.Δήμου Θεσπρωτικού, του Δήμου Ζηρού και της Επιτροπής Αγώνα Οχι Ανεμογεννήτριες στη Λάκκα Σουλίου

Με μεγάλη συμμετοχή κατοίκων, προέδρων και μελών συλλόγων και φορέων της ευρύτερης περιοχής και με την παρουσία εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης, πραγματοποιήθηκε στις 28 Ιουνίου το απόγευμα στο Θεσπρωτικό, εκδήλωση με θέμα: «Βιομηχανικά αιολικά πάρκα στη Λάκκα Σουλίου: Ενημέρωση για το τελικό στάδιο αδειοδότησης πριν την εγκατάσταση και λήψη αποφάσεων για την ανάληψη δράσεων». Σκοπός της εσπερίδας ήταν η ενημέρωση των κατοίκων στο πλαίσιο της σύντομης -για το μέγεθος 41 ανεμογεννητριών ισχύος 249,6MW- δημόσιας διαβούλευσης, χρονικής διάρκειας δύο μηνών για τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, που διενεργεί το Υπουργείο Ενέργειας Εμπορίου και Βιομηχανίας, καταγράφοντας τις αντιρρήσεις κατοίκων, υπηρεσιών και φορέων στο Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο του και η συλλογή υπογραφών. Σημειώνεται ότι καταληκτική ημερομηνία για την κατάθεση του συνόλου των αντιρρήσεων είναι η Πέμπτη 6^η Ιουλίου 2023.

Μέλη του Περιβαλλοντικού Συλλόγου και της Επιτροπής Αγώνα χαιρέτισαν την εκδήλωση και παρουσίασαν τους χάρτες της εταιρείας, από τους οποίους προκύπτει ότι τουλάχιστον 40 χωριά της ευρύτερης περιοχής θα υποστούν τις βλαπτικές συνέπειες των έργων (διανοίξεις δρόμων τεραστίων διαστάσεων, εγκαταστάσεις ανεμογεννητριών, ορύγματα διελεύσεων καλωδίων κλπ) σε έκταση που καλύπτει περίπου το ¼ της Ηπείρου. Η εγκατάσταση των δύο αιολικών πάρκων σε περίπτωση αδειοδότησης θα πλήξει πέντε δήμους και τρεις Νομούς. Οι επιπτώσεις από τις διανοίξεις δρόμων, πλατειών εγκατάστασης, σταθμών, διελεύσεις υπογείων καλωδίων θα είναι συνολικού μήκους πάνω από 240 χιλιόμετρα, (πολλά εκ των οποίων εντός του αστικού ιστού), και μεγέθους εκσκαφών άνω των 1.600.000 κυβικών μέτρων. Η περιοχή εκτείνεται από το ιστορικό Σούλι και την Ολύτσικα, διαπερνά τον παράκτιο χώρο της λίμνης Ζηρού και καταλήγει στο Κέντρο Υψηλής Τάσης Άραχθου. Ο ενδιάμεσος ορεινός χώρος θα υποστεί σοβαρές συνέπειες.

Μέρος των στοιχειοθετημένων αντιρρήσεων επί των κατατεθειμένων Μελετών παρουσιάστηκαν κατά την ομιλία του πληρεξούσιου δικηγόρου του Δηρού Ζηρού και κατοίκων κ. Τρύφωνα Κόλλια, ο οποίος κάλεσε τους πολίτες να συνυπογράψουν το πολυσέλιδο κείμενο αντιρρήσεων, αλλά και να καταθέσουν και οι ίδιοι-ες τις δικές τους αντιρρήσεις.

Επιπλέον, ο κ. Κόλλιας επισήμανε σοβαρές αυθαιρεσίες, παρατυπίες και αδυναμίες ελέγχου που παρατηρούνται σε ανάλογες περιπτώσεις σε όλα τα στάδια αδειοδότησης και εγκατάστασης, αδεία ενός νομικού πλαισίου που διέπεται από εξαιρέσεις και ‘αρνείται’ να συμμορφωθεί με τις Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό έχει ως συνέπεια να καταδικάζεται η χώρα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την καταστροφή οικότοπων, στο όνομα της πράσινης ενέργειας, ενώ ταυτόχρονα ακριβαίνει το ρεύμα... Κι εμείς δε θα αποτελέσουμε εξαίρεση, καθώς οι Μελέτες παρουσιάζονται ελλιπείς: Άλλοτε αποκρύπτουν και άλλοτε υποεκτιμούν ζωτικά δεδομένα της περιοχής μας, όπου προβλέπεται να υπάρξουν βλαβερές συνέπειες στον χαρακτήρα του τόπου, στο φυσικό τοπίο, στην κτηνοτροφία και μελισσοκομία, στον υδροφόρο ορίζοντα, στη δυνατότητα ανάδειξης της ιστορίας, της αρχαιολογίας, του τουρισμού και της ήπιας βιώσιμης ανάπτυξης. Επίσης, στις Μελέτες αποκαλύπτεται η ‘πονηρή τακτική’ να ‘σπάσει’ το έργο εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε δύο προκειμένου να μην εκτιμηθούν οι επιπτώσεις συνολικά.

Στα ζητήματα των αντισταθμιστικών οφελών, ανάπτυξης και θέσεων εργασίας αναφέρθηκε στην ομιλία του ο κ. Αναστάσιος Μπαλτάς, καθότι η εμπειρία του, ως προέδρου του Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου Χαλκίδας και κάτοικου Ευβοίας είναι μεγάλη. Ο κ. Μπαλτάς έδωσε από πρώτο χέρι την εικόνα των αιολικών πάρκων στην Εύβοια μετά από 20 χρόνια εγκατάστασης, όπως την έχει αναδείξει σε πολλά ντοκιμαντέρ του εξωτερικού που μελετάνε αυτήν την ‘πράσινη καταστροφή’. Με προβολή φωτογραφικού υλικού και βίντεο έγινε η απαραίτητη ή τεκμηρίωση και ήταν σοκαριστική: ενημερωθήκαμε ότι δεν υπάρχουν σοβαρά αντισταθμιστικά, ούτε θέσεις εργασίας, και μετά από τόσα χρόνια ακόμη αναζητούνται, ανάμεσα στη σκόνη των χωματόδρομων και το ‘θόρυβο’ των ανεμογεννητριών, ενώ διασπείρονται ανακρίβειες στον τοπικό πληθυσμό ο οποίος διχάζεται και εν τέλει εγκαταλείπει τη βιομηχανική ζώνη που δημιουργείται, καθότι οι εταιρίες παρατάνε τα σκουπίδια των αιολικών επάνω στα βουνά.

Ο κ. Ευάγγελος Νικολάου, Δρ. Γεωλογίας, ως συνδημότης και βαθύς γνώστης του αντικειμένου ήταν και ο τελευταίος ομιλητής στην εκδήλωση, έκανε εκτενή ανάλυση στη γεωμορφολογία της περιοχής και τις επικινδυνότητες που μπορεί να προκύψουν από τη σεισμογένεια, την απότομη κλίση των Θεσπρωτικών ορέων και κυρίως τις πηγές και τον υδροφόρο ορίζοντα που με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία θεωρείται ότι θα πληγούν και που υποεκτιμούνται στις Μελέτες της εταιρείας, καθώς οι πηγές δεν αναφέρονται καθόλου.

Από τις τοποθετήσεις του δημάρχου Ζηρού, δημοτικών συμβούλων, μελών αυτοδιοικητικών και πολιτικών παρατάξεων, εκπροσώπων συλλόγων και κατοίκων υπερθεματίστηκαν τα παραπάνω. Ταυτόχρονα στάλθηκαν πολιτικά μηνύματα με πολλαπλούς αποδέκτες και σημειώθηκε η ανάγκη ενημέρωσης σε όσους δεν ήταν παρόντες. Ο κ. Νικόλαος Καλαντζής υπογράμμισε την προβληματική αυτών των ‘φαραωνικών’- όπως τα χαρακτήρισε- έργων, τονίζοντας ταυτόχρονα την ομόφωνη απόφαση εναντίωσης και έμπρακτης στήριξης του Δήμου.

Ως βασική προτεραιότητα στη συζήτηση τέθηκε η συλλογή υπογραφών πολιτών (όχι απαραίτητα των μόνιμων κατοίκων), συλλόγων και φορέων, δεσμευτικά μέχρι την 5^η Ιουλίου, εν όψει της κατάθεσης των αντιρρήσεων από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δήμου Ζηρού. Επιπλέον, τονίστηκε η αναγκαιότητα της συνεργασίας όλων και ως απόδειξη αναδείχτηκε η αποτελεσματικότητα της σύμπραξης στην απόρριψη εγκατάστασης του φωτοβολταϊκού πάρκου στα όρια των δημοτικών Κοινοτήτων Κρανιάς, Θεσπρωτικού και του οικισμού Τύργιας.

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι έπειτα από πιέσεις που ασκήθηκαν, το Περιφερειακό Συμβούλιο Ηπείρου συμπεριέλαβε στην ατζέντα των θεμάτων της τακτικής συνεδρίασης της 6^ης Ιουλίου, (σ.σ. είναι η τελευταία ημέρα για την κατάθεση αντιρρήσεων) το θέμα των δύο έργων που μας αφορούν. Ως εκ τούτου, καλούμε όλο τον κόσμο των πέντε εμπλεκόμενων δήμων αλλά και κάθε Ηπειρώτη και Ηπειρώτισσα, ν’ απαιτήσει δια της παρουσίας του την Πέμπτη 6 Ιουλίου και ώρα 14.00 την έκδοση στοιχειοθετημένης αρνητικής τελικής γνωμοδότησης από το Περιφερειακό Συμβούλιο στα Ιωάννινα.

Συμπεράσματα της ημερίδας

Συμπερασματικά και με βάση τα όσα συζητήθηκαν στην ημερίδα, αναδείχτηκε η ανάγκη να μη επιτραπεί στο όνομα της υποτιθέμενης πράσινης ανάπτυξης, να τεθεί σε κίνδυνο το μέλλον των φυσικών περιοχών μας. Οι μελέτες που αφορούν τα δύο αιολικά πάρκα, είτε αποκρύπτουν στοιχεία είτε υποεκτιμούν ζωτικής σημασίας δεδομένα. Για παράδειγμα, δεν λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τη σεισμικότητα, την απότομη κλίση των βουνοκορφών, ιστορικά και αρχαιολογικά δεδομένα. Οι συνέπειες στη γεωργία και την κτηνοτροφία/μελισσοκομία, αλλά και οι επιπτώσεις που δύναται να προκληθούν σε ανθρώπους και ζώα, είναι μεγάλες. Όπου έχουν εγκατασταθεί αιολικά πάρκα και μάλιστα πολύ μικρότερης κλίμακας από αυτά που επιδιώκουν να εγκαταστήσουν στην περιοχή μας, έχει παρατηρηθεί δραστική μείωση παραγωγικότητας της κτηνοτροφίας, καταστροφή της μελισσοκομίας, υποβάθμιση εδάφους, βλάβη στις πηγές νερού και υποτίμηση των περιουσιών των κατοίκων.

Το εύλογο ερώτημα που τίθεται αβίαστα είναι: Αυτό το μέλλον θέλουμε για τον τόπο μας;

Καλούμαστε λοιπόν όλοι μαζί να πούμε «όχι» στην υποβάθμιση των περιοχών μας, της ποιότητας ζωής των κατοίκων και στην επιβάρυνση του περιβάλλοντος, προκειμένου να εξυπηρετηθούν ευκαιριακά συμφέροντα επιχειρηματιών της αιολικής ενέργειας. Είναι γνωστό ότι οι εταιρείες αυτές, που ταυτόχρονα απασχολούνται και με εξορύξεις πετρελαίου, ανανεώνουν το ενδιαφέρον τους για ‘επενδύσεις’ ανάλογα με τα προγράμματα επιδοτήσεων και δεν ενδιαφέρονται τι θ’ απογίνουν αυτές οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις όταν εξαντλούνται τα κονδύλια που τις επιδοτούν. Στην Ελλάδα, όπως είδαμε, έχουμε ήδη τα πρώτα εγκαταλελειμμένα αιολικά στην Εύβοια.

Για όλα τα παραπάνω, για να διατηρήσουμε την ακεραιότητα του φυσικού τοπίου, τη γεωργία, την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία, τη βιοποικιλότητα της περιοχής μας και να δώσουμε προοπτικές πραγματικής και βιώσιμης ανάπτυξης με σεβασμό στην ιστορικότητα της περιοχής μας, την Πέμπτη 6 Ιουλίου και ώρα 14.00 συγκεντρωνόμαστε έξω από το κτίριο της Περιφέρειας Ηπείρου Πλ. Πύρρου 1 στα Ιωάννινα, όπου απαιτούμε την έκδοση στοιχειοθετημένης αρνητικής τελικής γνωμοδότησης.

Περήφανοι στη Μηλιά για τον πρώτο των πρώτων

Μαθητής στην Αθήνα αλλά με καταγωγή από την Μηλιά ο Φίλιππος Φούφας έκανε αυτό που μοιάζει αδύνατο.. δυνατό.

Στις πανελλαδικές εξετάσεις πέτυχε το απόλυτο. Είκοσι σε όλα τα μαθήματα και 20.000 μόρια.

Έτσι έσπασε όλα τα ρεκόρ. Εξασφάλισε το 100/100 και από τους 8 εκπαιδευτικούς που βαθμολόγησαν τα γραπτά του στις Πανελλήνιες εξετάσεις και αναδείχθηκε ο πρώτος των πρώτων όλων των εποχών.

Ο ίδιος διάλεξε τη Νομική Αθήνας για να ξεκινήσει τις σπουδές τους στο Πανεπιστήμιο. Ο 18χρονος Φίλιππος έχει πολλά όνειρα. Μόλις ολοκληρώσει τη Νομική θα ήθελε να συνεχίσει με μεταπτυχιακές σπουδές είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό.

Ο Φίλιππος Φούφας και η οικογένειά του κατάγονται από το ορεινό χωριό της Μηλιάς. Φίλοι και συγχωριανοί νιώθουν περήφανοι για τον νεαρό και του στέλνουν τα συγχαρητήρια. Μεταξύ αυτών και ο Περιφερειάρχης Ηπείρου Αλέξανδρος Καχριμάνης.

https://www.epiruspost.gr/

Ο Βουλευτής και ο Κερατζής

Γράφει ο Γιώργος Γιαννάκης

Δεκαετία του εξήντα, καλοκαίρι Κυριακή. Η Εκκλησιά απόληκε. Καθόμαστε στη σκιά.

Κάτου από τα γράβια νάσου και ο Πρόεδρος. Χωριανοί λέει ακούστε με για λίγο, την Κυριακή θα έρθει αυτός ο μεγάλος πατριώτης μας ο βουλευτής να μας μιλήσει, πρέπει να ήμαστε όλοι εδώ γιατί είναι δικός μας άνθρωπος.

Πόσα καλά δεν έκανε αυτός δεν έστειλε τα παιδιά της Σταύραινας στη Γερμανία; Αμ του Κωστάκ' της Μήτραινας στο Ζηρό (Παιδόπολη) και τον Νίκο τσ Αλέξους στου Γεωργίου Σταύρου.

Πρέπει να τον βοηθήσουμε όπως αυτός εμάς.

Έρχεται η Κυριακή μαζευτήκαμε ούλοι εμείς παιδάκια μετά εμφυλίου με κάτι φαρδιά πουκάμισα που μας τα στείλανε αυτοί οι καλοί άνθρωποι οι Αμερικάνοι. Έτσι έλεγε ο καπετάνιος που είναι στο τμήμα. Πανταλόνι μαλλίσιο με τιράντες πάντοτε λερωμένες πέφτανε στο χαλέ και παπούτσι γαλότσα τρύπια. Μαζευτήκαν όλοι οι χωριανοί κλείσαν οι τσοπαναρέοι τα πρόβατα στα μαντριά, μόνο ο μπάρμπα Βαγγέλης δεν ήρθε. Το 'χετε χαμένου πάλι πουρδαλιές θα αμολίκ.

Στείλαν ένα χαλέπετο κερατζή να τον φέρει στο χωριό γιατί το λεωφορείο απείχε τρεις ώρες δρόμο με το μουλάρι. Καλοκαίρι ο Άραχθος περνιέται από τον πόρο αλλά αυτό το χαμένου πήγε από τις πλακανίδες,  γλιστράει το μουλάρι πέφτει ο μπάρμπας στο ποτάμι. Στέκεται και του λέει του βουλευτά. Δεν μου λες κυρ πρόεδρε εκείνο το γιοφύρι που μας έταξες πότες θα το φτιάξεις; Κόκκαλο ο αφέντης. Φτάνουν στο χωριό. Λούτσα ο μπάρμπας τι να κάνουμε τώρα του δίνουν τα ρούχα του μπακάλη. Ο μπακάλης θηρίο αυτός μισοριξιά ήταν, σα γαϊδουράκος με μεγάλο σαμάρι. Ανέβηκε στη σκάλα εκεί στο σχολειό που λέγαμε τα ποιήματα είπε πολλά, μας γέμισε αλογόμυγες και πουρδαλιές, ότι θα φτιάκει ένα εργοστάσιο εκεί που σμίγουν τα δυο ποτάμια, θα βάζει το γάλα σε κτιά και σε γαράφες, έτσι τα έλεγε αυτός [ εγώ είμαι θκός σας] .Είπε πολλές μπαταλομάρες. Εγώ με το Μητράκ τσ Κώσταινας βάλαμαν τα γέλια. Έρχετε ο Μπλέτσας που ήταν στα ΤΕΑ άμα ξαναγελάσετε παλιό ντατσκανάρια θα σας βάλω τ' μύτ στου κώλου. 

Το καλό το κράταγε για το τέλος ο καλός άνθρωπος. Πατριώτες λέει εχω ένα παράπονο, σήμερα χρειάστηκε να μου μιλήσει και μάλιστα ο κερατζης με παραστατικό τρόπο, όποιος [κατάλαβε κατάλαβε] για εκείνο το γιοφύρ που δεν έχετε και το έχουμε όλοι ανάγκη σύντομα θα γέν.

 Ρε τι λέει ο θεομπαίχτης λέει ο μπάρπα Σταύρος, ο πιο λογικός μου φαίνεται είναι ο Θύμιος ο κερατζής. Έρχετε ο αγροφύκας του λέι σσσσσσσσ

Σταύρο βούλωστο άμα θες το θυρωρείο.

Τότε ήταν μεγάλη υπόθεση ένα τέτοιο πόστο στην Αθήνα ή μια άδεια κουλουρά στον βασιλικό κήπο και όλα με το αζημίωτο.

Τελικά ο πολιτικός έφυγε, ίσως δεν ξέρω και θέλω να τα λέω όλα, να το έφτιαχνε αλλά του πήραν άλλοι τη θέση με το [ζόρι]. Τελικά το γεφύρι έγινε ο χαμένος ο κερατζής έβαλε το χεράκι του.

Χαλέπετο= άχρηστο

χαλές= καμπινές 

ντατκανάρια= αλάνια 

Γιώργος Γιαννάκης
Απδημος Κραψίτης

Φεστιβάλ του Αραχθείου Θεάτρου Τζουμέρκων 2023

Φέτος θα πραγματοποιηθεί και πάλι το Φεστιβάλ Αραχθείου Θεάτρου στο Παλαιοχώρι Σκούπας Άρτας από τις 7 έως τις 12 Αυγούστου. Το φετινό Φεστιβάλ είναι αφιερωμένο στη μνήμη του λογοτέχνη Γεωργίου Κοτζιούλα.

«Φτενά χωράφια κρατημένα σε πεζούλια

Κι άπιαστες γίδες που κρεμιούνται σε γκρεμνούς,

Ετούτ΄ είν΄ η πατρίδα μας, μα η πούλια

Δε λάμπει πιο καθαρά σ’ άλλους ουρανούς»

Γ. Κοτζιούλας

Κατόπιν μακροχρόνιας απουσίας του Αραχθείου Θεάτρου από τη λειτουργία του, καθώς και όλων των θεαμάτων, προς αποφυγή συνωστισμού και ως εκ τούτου μετάδοσης του ιού, λόγω της σκληρής πανδημίας του Covid-I9 που ανελέητα χτύπησε παγκοσμίως μέχρι θανάτου μεγάλο αριθμό πασχόντων, εφέτος θα πραγματοποιηθεί το καθιερωμένο Φεστιβάλ Αραχθείου Θεάτρου, με τις κάτωθι παραστάσεις:

-Δευτέρα 7 Αυγούστου θα πραγματοποιηθεί τιμητική εκδήλωση για τον Λογοτέχνη, Ποιητή, Πεζογράφο, Δοκιμιογράφο, Χρονικογράφο, Συλλέκτη λαογραφικού και γλωσσολογικού υλικού, Μεταφραστή, Κριτικό και Θεατρικό Συγγραφέα, Ηπειρώτη συμπατριώτη μας Γεώργιο Κοτζιούλα, που γεννήθηκε το 1909 στην Πλατανούσα (Ραψίστα) Ιωαννίνων και πέθανε τον Αύγουστο 1956. Υπήρξε ένας πρίγκιπας στα Ελληνικά Γράμματα. Ο πολυδιαβασμένος και πολύγλωσσος ποιητής της ευάνδρου Ηπείρου είναι ο μεγάλος αδικημένος των γραμμάτων μας. Το έργο του είχε περιθωριοποιηθεί και μεγάλο μέρος αυτού, ακόμη και σήμερα, παραμένει ανέκδοτο. Αυτό οφειλόταν στο ότι ήταν παραδοσιακός ποιητής, επαρχιώτης, χωρίς «αυλή», φτωχός και αριστερός. Σημαντική ήταν η συνεισφορά του στην Εθνική Αντίσταση της χώρας μας απέναντι στον κατακτητή, όπου κατ’ αυτήν την περίοδο με το ανήσυχο πνεύμα του, εκτός των πολλών έργων του, έγραψε και το βιβλίο «Θέατρο στα Βουνά», που αποτέλεσε το θέατρο του αγώνα και είναι μια από τις ελάχιστες περιπτώσεις αντάρτικου θεάτρου στα παγκόσμια χρονικά. Ίδρυσε και την λειτουργία του θιάσου της «Λαϊκής Σκηνής», ενός θιάσου ερασιτεχνών ηθοποιών- αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης, που από το 1941 έως το 1945 περιόδευε σε περιοχές της Ελλάδας για να ψυχαγωγεί και να τονώνει το φρόνημα των Ελλήνων και να προβάλλει τον πολιτισμό στους χειμαζόμενους πνευματικά χωρικούς, πολλοί απ’ τους οποίους για πρώτη φορά έβλεπαν θέατρο. Στη ζωή του πρυτάνευσε η εντιμότητα, η δικαιοσύνη και η ταπεινότητα. Υπήρξε δυναμικός μαχητής και εκφραστής της Ελληνικής Παράδοσης. Το ανέκδοτο υλικό του συγγραφέα εκδόθηκε και ψηφιοποιήθηκε χάρη στις άοκνες προσπάθειες του φιλολόγου γιου του Κωνσταντίνου Κοτζιούλα.

«Αν έχετε ακουστά για κάποιον ποιητή

πόχει απ’ τ’ απόμακρα Τζουμέρκα φανιστεί,

Γιώργο τον βάφτισαν, του Κωσταντή Κοτζιούλα,

γεννήθηκε κοντά στις δάφνες στη τζουμούλα.

γι’ αυτόν που αθάρρευτος, σαν όλοι απ’ τα βουνά,

μπήκε στην πολιτεία με τα πολλά στενά

και μοσκοτρώγοντας καρβέλι αντί μπομπότα

παιδεύτηκε πολύ για γράμματα, για φώτα,

νυχτοδουλεύοντας χρόνια μισοτιμής

πρόθυμος για δουλειά, στο πάρσιμο ατζαμής,

αλλά και βαρετός κοντεύοντας να γίνει

με την αδύναμη κείνη ντροπαλωσύνη,

κι έτσι που δείχνονταν μη βλέποντας καλό,

τον άκακον αφού τον παίρνουν για λωλό,

σαν είδε κι έπαθε χωρίς να διαφορέψει

(μόνο που τα μαλλιά του πέσαν απ’ τη σκέψη),

στα τριάντα τόσα του γύρισε στο χωριό

για λάχανα της γης βελάνια των κλαριώ

κι από το φόβο του ξεβγήκε καπετάνιος,

αυτός ο από καιρό μισοάρρωστος γραφιάνοι».

./.

«Ανοίγοντας τα μάτια μου μπονώρα σήμερα είδα

στην άκρη των ποδιών μου ορθή μιαν άσπρη πουλακίδα,

π’ αν και φτερούγισε, «καλό σημάδι» μέσα μου είπα

χώνονται ζούδια και πουλιά μέσα σ΄ αυτήν την τρύπα.

Κάτω από το κρεβάτι μου τρυπώνουν σφαλαγκούδια

και μέρμηγκοι αραδίζουνε μέσα όξω για καλούδια.

Τί να ‘βρουν; λίγη ζάχαρη που χύθηκε περίσσια

μες στη φωλιά τους, στην αυλή, την κουβαλήσαν ίσια,

τη θέλουν φαίνεται κι αυτά καφέ για να τρατέρνουν

βαθύγνωμους που στη δουλειά δε θα τα καταφέρνου»

Το Αράχθειο Θέατρο, ως θέατρο στο βουνό, τιμά και αφιερώνει στη μνήμη του το θεατρικό του έργο «Το πρόστιμο του Δασικού» σε παραγωγή της σκηνοθέτιδος Αννίτας Γκαϊτατζή και τους ρόλους θα ερμηνεύσουν οι ηθοποιοί Αστέρης Αναστασιάδης και Αναστάσης Καραγιάννης. Την εκδήλωση θα πλαισιώσει μουσικά η παγκοσμίου φήμης βιολίστρια Ομορφιά Γκοτζιούλα, εγγονή του ποιητή. Διακεκριμένοι Λόγιοι θα αναφερθούν και θα τιμήσουν το έργο του ποιητή.

-Τρίτη 8 Αυγούστου θα δοθεί η παράσταση «Το μεγάλο μας τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη από τον θίασο Λαμπίονι Θεσσαλονίκης.

Πρόκειται για έργο σταθμό: μια μαρτυρία για τη διαχρονικότητα της Εθνικής μας περιπέτειας. Μέσα από τραγούδια, σατιρικά και δραματικά επεισόδια, η παράσταση διατρέχει όλες τις σημαντικές στιγμές του ελληνισμού: η Τουρκοκρατία, η επανάσταση του 1821, η βασιλεία του Όθωνα, η Μικρασιατική καταστροφή, ο πόλεμος του 1940 είναι ορισμένοι μόνο από τους βασικούς σταθμούς της πορείας που περιγράφονται σ’ αυτό το έργο-ντοκουμέντο, που παραμένει αναλλοίωτο στον χρόνο και επίκαιρο στις μέρες μας όσο ποτέ. Η αείμνηστη Τζένυ Καρέζη, που είχε πρωταγωνιστήσει στο έργο, ανέφερε: «Όλα αυτά θα έπρεπε να ειπωθούν ρωμέικα, ζεστά, καθόλου φιλολογικά. Θα ‘πρεπε , δηλαδή, να γραφτεί ένα έργο που να έχει μέσα του τους σπόρους της λαϊκής μας τέχνης. Εγχείρημα δύσκολο, άπιαστο σχεδόν. Χρειαζόμασταν ένα συγγραφέα με ταλέντο, πείρα και γνώση. Απευθυνθήκαμε στον Ιάκωβο Καμπανέλλη γιατί, εκτός από αυτά, διαθέτει και ένα ακόμα ακριβό στοιχείο. Στα έργα του χτυπάει πυρετικά, σπαραχτικά και γνήσια ο σφυγμός αυτής της ράτσας.»

-Τετάρτη 9 Αυγούστου θα παρουσιαστεί η μουσικοθεατρική παράσταση «Δυο σταγόνες Κονιάκ», ένα αφηγηματικό έργο που συνοδεύεται από ζωντανή μουσική με κιθάρες, πιάνο και τραγούδι.

Η ταλαντούχα ηθοποιός Κατερίνα Γκατζόγια, ενσαρκώνει την Ευγενία Καρανάση η οποία μέσα από το ρόλο της, αναβιώνει στιγμές που διαδραματίστηκαν στους θιάσους των μπουλουκιών και στις θεατρικές σκηνές, στην Ελλάδα της μεταπολεμικής εποχής (1945 - 1974). Η Ευγενία Καρανάση, μια σπουδαία γυναικεία μορφή που ξεκίνησε κοριτσάκι την καλλιτεχνική της πορεία στα περιπλανώμενα μπουλούκια, έζησε όλη τη ζωή της στο θέατρο με τις δυσκολίες και τις αντιξοότητες των θιάσων της εποχής και έλαμψε στη δεκαετία του ’70. Μέσα από την εξιστόρηση των αναμνήσεών της μεταμορφώνεται πότε σε τσιγγάνα του Λόρκα, πότε σε «Μαντάμ Σουσού» του Ψαθά, πότε στην τραγουδίστρια του Χατζηδάκη Φλέρη Νταντωνάκη και πότε σε Σωτηρία Μπέλλου και αναβιώνει την θλιβερή ιστορία της Ελισάβετ Μαρτινέγκου αλλά και της Σάρα από την θυσία του Αβραάμ. Το έργο είναι σε σκηνοθεσία και διασκευή κειμένων Μαρίας Κατσιώνη, Τραγούδι-κιθάρα: Δημήτρης Καλογεράς κ Λεωνίδας Καλογεράς, Πιάνο: Νίκος Επίσκοπος και Σκηνογραφία: Διονυσία Μπλαζάκη.

-Πέμπτη 10 Αυγούστου ο Δημήτρης Βερύκιος σκηνοθετεί και ερμηνεύει τον μονόλογο «Ο Μέγας Ιεροεξεταστής», από το ομώνυμο κεφάλαιο του κορυφαίου έργου Αδελφοί Καραμαζώφ του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, εμπνεόμενος από το πνεύμα του μεγάλου συγγραφέα και διανοητή.

Η υπόθεση του έργου αναφέρεται στην σκοτεινή περίοδο της Ιεράς Εξέτασης, που στην κορύφωση της ο Μέγας Ιεροεξεταστής συλλαμβάνει και ανακρίνει τον επανελθόντα στη Γη, Ιησού Χριστό, λίγο πριν τον ρίξει στην πυρά. Έτσι αρχίζει η σκοτεινή, άπνοη, αγωνιώδης νύχτα της Σεβίλλης. Ο αέρας μυρίζει δάφνη και λεμονιά. Μια μνημειώδης σύγκρουση ανάμεσα στο Καλό και το Κακό!

Ο "Μέγας Ιεροεξεταστής" του Φ. Ντοστογιέφσκι, είναι ένα αριστούργημα με διαχρονική αξία, βαθύτατα νοήματα και αλήθειες για την ατομικότητα αλλά και την συλλογική συνείδηση, για την έννοια της ελεύθερης βούλησης, της ελευθερίας και της αγάπης. 

Μαζί του επί σκηνής ο εξαιρετικός μουσικός Σταύρος Παργινός με το βιολοντσέλο του, στον βουβό ρόλο του Ιησού Χριστού! Η ομοιότητα του με τον Χριστό δίνει ένα ρεαλιστικό τόνο στην παράσταση.

-Παρασκευή 11 Αυγούστου θα παρουσιαστεί το βραβευμένο έργο του Χρήστου Μπουλώτη «Η Αγάπη του Αλόγου και της Λεύκας», που είναι ένας ύμνος στη δύναμη της αγάπης. Πρόκειται για ένα από τα καλύτερα διηγήματα της ελληνικής λογοτεχνίας που γράφτηκε ποτέ και δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο, από τον πιο μικρό μέχρι τον πιο μεγάλο. Η αγάπη προς τον άλλον, όποιος κι αν είναι αυτός, είναι εκείνη που γκρεμίζει τα τείχη του διαφορετικού. Το έργο παρουσιάζεται από το Εργαστήρι Τέχνης Θεάτρου σε Σκηνοθεσία- Διασκευή- Αφήγηση Καίτης Κριτσωτάκη με πρωταγωνιστές τον Ανδρέα Αποστόλου, την Φρατζέσκα Πολλάτου, την Γιολέν Μαρμαρά και τον Μιχάλη Πρίφτη.

-Σάββατο 12 Αυγούστου θα παρουσιαστεί η θεατρική παράσταση «Θεόφιλος» του Θανάση Σκρουμπέλου με τον Θοδωρή Προκοπίου, σε σκηνοθεσία Νίκου Βερλέκη. Στην παράσταση παρακολουθούμε τα βήματα του θρυλικού λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου Κεφαλά- Χατζημιχαήλ (1870-1934) από την εφηβεία και το πρώτο ταξίδι από τη Μυτιλήνη στη Σμύρνη για να βρει το δρόμο του. Ακολουθώντας το όνειρό του για τη «ζωγραφιά» θα φτάσει μέχρι το Βόλο και το Πήλιο για να πολεμήσει για την πατρίδα και τα οράματά του. Η επιστροφή στη γενέτειρα και η λυτρωτική συνάντηση με το Στρατή Ελευθεριάδη θα φέρει την πρώτη αναγνώριση, όμως η ουσιαστική δικαίωση θα έρθει από το ίδιο του το έργο. Μαζί με την αφήγηση της ζωής του Θεόφιλου μπροστά στα μάτια των θεατών εκτυλίσσεται η ιστορία της Ελλάδας και της Επανάστασης του 1821, λόγω της αγάπης του ζωγράφου για τους ήρωές της που έδωσαν έναν παράλογο αγώνα, καθώς και ιστορικά γεγονότα που ο ίδιος έζησε, όπως η ήττα του 1897, η Καταστροφή της Σμύρνης, ο ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων Αγγλίας και Γαλλίας και η απογοήτευσή του από τις ελληνικές κυβερνήσεις. Φιγούρες όπως ο Αθανάσιος Διάκος, ο Ρήγας Φερραίος, ο Παύλος Μελάς και άλλοι, λαμβάνουν άλλη διάσταση στον καμβά του Θεόφιλου.

«Η ιστορία είναι άνεμος που την καταλαβαίνεις όταν την ανασαίνεις».

Ώρα ενάρξεως παραστάσεων 21:00

Είσοδος ελεύθερη

Καλή αντάμωση!

Με φιλικούς χαιρετισμούς,

Ρίτα Μυστακοπούλου-Νάστου

ΣΤΑΛΟΣ. Η καλοκαιρινή ανάπαυση του κοπαδιού…

Γράφει η δρ Μαρία Ν. Αγγέλη

e-mail: agelimaria@yahoo.gr

" Απρίλη, Απρίλη δροσερέ, Μάη καμαρωμένε,
σε μήνυσαν, Μάη μου, τα πρόβατα ν’ αξιώνεις τα χορτάρια,
Σε μήνυσαν οι όμορφες ν’ αξιώνεις τα λουλούδια,
σε μήνυσαν και τα πουλιά της άνοιξης τ’ αηδόνια
ν’ αξιώνεις τα κοντά κλαδιά και τα ψιλά δενδράκια.

Δημοτικό τραγούδι "

Ο στάλος ή σταλός ή στάλισμα στο πλούσιο λεξιλόγιο του τσοπάνη είναι το μέρος ή το «κατοικιό» που ξεμεσημεριάζουν τα ζώα…. Στάλος λέγεται το σκιερό δένδρο ή η συστάδα δένδρων, αλλά και το τσαρδάκι ή φραντζάτο που κατασκεύαζε ο ίδιος ο τσοπάνης.

Αυτό το «κατοικιό» τις περισσότερες φορές το έχει έτοιμο η φύση. Σε  κάποιο βουναλάκι ή διάσελο, σε  κάποιο σκιερό δένδρο, πουρνάρι, βελανιδιά, έλατο, πλάτανο κ.λπ. Ακόμα και σε βραχοσπηλιές…

Αν δεν το βρει έτοιμο από τη φύση αυτό το σκιερό μέρος που χρειάζεται τότε το κατασκευάζει μόνος του ο τσοπάνης. Διαλέγει τον κατάλληλο τόπο, μαζεύει τα απαραίτητα υλικά και το στήνει.

Yλικά: Χρειάζεται φούρκες, τέμπλες ή τεμπλιά, βέργες, κλαδιά και φτέρες. Τέμπλες ή τεμπλιά είναι μακρουλά ξύλα από πουρνάρι ή φιλίκι. Και τα απλά εργαλεία που έχει για τις κατασκευές των μαντριών του: λοστό, βαριά, σφυρί, τανάλια, σύρμα, πρόκες…

Κατασκευή: Μπήγει  στη γη καλά τις φούρκες σε τρύπες που ανοίγει με το λοστό. Τις χτυπάει πάνω με τη βαριά. Έτσι όπως οι αγρότες κατασκευάζουν τις «ηλιάστρες ή λιάστρες» για την αποξήρανση του καπνού… Στη μέση καρφώνει δυο ψηλότερες φούρκες. Μετά καρφώνει τις τέμπλες ή τα τεμπλιά από φούρκα σε φούρκα. Πάνω ρίχνει χλωρά κλαδιά και πολλές φτέρες. Τα δένει καλά με λιανές βέργες για να γίνει ένας καλός σταλός. Η φτέρη είναι πολύ χρήσιμο φυτό για τις ανάγκες του τσοπάνη. Κυρίως χρησιμοποιείται στην κατασκευή της καλύβας του. Χρησιμοποιείται επίσης για να  σκεπάσει στο στάλο του προβάτου. Είναι αδιαπέραστη στη βροχή και στον ήλιο. Δημιουργεί πολύ ίσκιο και προστατεύει τα ζωντανά από τον καύσωνα του καλοκαιριού…

 Εκεί στο κατασκευασμένο τσαρδάκι ή φραντζάτο προστατεύονται τα ζώα από την καλοκαιρινή ζέστη.«Σήκωσα το στάλο μου», λέει με ικανοποίηση ο τσοπάνης, που είναι και μάστορας…

Παρατηρούσα τα τελευταία χρόνια ανηφορίζοντας με το αυτοκίνητο από το χωριό Μπαμπίνη προς Αετό Ξηρομέρου, δεξιά του δρόμου ένα στάλο και κάποιες φορές τα ζώα κάτω που ησύχαζαν… Ήταν μια γραφική εικόνα στις καλοκαιρινές μέρες. Και όχι μόνο για μένα που λόγω καταγωγής έχω μια ευαισθησία γύρω από τα αγροτο-κτηνοτροφικά θέματα, αλλά για κάθε διερχόμενο νομίζω…

Ο στάλος ανάλογα με τα ζώα που φιλοξενεί λέγεται γιδόσταλος ή προβατόσταλος και πρατόσταλος. Ακόμα και τοπωνύμια έδωσαν οι τσοπάνηδες σε μέρη που είχαν σταλούς των ζώων τους: Όπως «γιδόσταλα», «πρατόσταλα», «σταλάκια». Αλλά και «διαολόσταλα» και «νεραϊδόσταλα»! Πίστευαν ότι σε κάποιους τόπους ξεμεσημεριάζουν οι διαβόλοι και οι νεράϊδες και προξενούν κακό σε όποιον περάσει  από το χώρο τους!

Όταν ο ήλιος ανεβαίνει ψηλά, Από τις δέκα το πρωί ίσαμε τις πέντε περίπου το απόγευμα τα πρόβατα δεν βοσκούν και «σταλίζουν». Όταν «ο ήλιος είναι δυο σαμαροτριχιές και μέχρι να πέσουν τα απόσκια», η ζέστη είναι δυνατή και ανυπόφορη. Χρησιμοποιώ μια χαρακτηριστική έκφραση του ποιμενικού κόσμου για τη μέτρηση του χρόνου. Η ώρα μετριέται με τριχιές και μάλιστα αυτές που χρησιμοποιούσαν για το σαμάρι των ζώων, και με τον ίσκιο. Είναι ένας πρακτικός τρόπος μέτρησης του χρόνου από τον άνθρωπο της υπαίθρου…Η σαμαροτριχιά είναι σαράντα οργιές, όπως με διαβεβαίωσε με απόλυτη σιγουριά ο υπερήλικας ξηρομερίτης Αλέξανδρος Κυριαζής. Και μου εξήγησε ότι χρειαζόταν τόσο μεγάλη για να φορτώνουν και μεγάλα φορτώματα στο σαμάρι των ζώων. Για παράδειγμα τα βριζόνια που κουβαλούσαν μέσα άχυρο για τα ζώα…[Βριζόνια ήταν ειδικά σύνεργα μέσα στα οποία έβαζαν το άχυρο].

Το πρόβατο κυρίως, αναζητάει πολύ τον στάλο. Δεν αντέχει τη ζέστη. Χρειάζεται το στάλο για να ξεκουραστεί, να ηρεμήσει και να ανασάνει… Τα πρόβατα το καλοκαίρι τα πιάνει η «φυσομάνα», «φ’σομάνα», όπως τη λένε οι ξηρομερίτες κτηνοτρόφοι. Τα ζώα ανοίγουν το στόμα και με δυσκολία ανασαίνουν. Αφήνουν τη βοσκή και τρέχουν για τον ίσκιο και τον αέρα. Εκεί θα χαλαρώσουν, θα πλαγιάσουν, θα αναχαράξουν. Σαν ψόφια αφήνονται στο στάλο…

Το γίδι είναι πιο ανθεκτικό αλλά και αυτό θέλει το στάλο του. Τα  γίδια επιθυμούν πολύ την καθαριότητα. Το στάλο ο τσοπάνης τον διατηρεί καθαρό. Τον καταβρέχει με νερό, αν μπορεί, για να κάθεται η σκόνη που σηκώνουν τα ζώα… Θέλει και το «πράμα» καθαρό «γιατάκι»! Γι’ αυτό επιλέγει τα καλύτερα μέρη για γιδοσταλούς και πρατοσταλούς. Φροντίζει την καλοπέραση και την υγεία του κοπαδιού του…

Ο γιδοβοσκός συνήθως βρίσκει έτοιμους φυσικούς στάλους. Η φύση προνοεί για κείνον και τα ζώα του. Και με τη «μαστοριά της» τον ανακουφίζει από αυτό τον κόπο.

 Τις ώρες που σταλίζουν τα ζώα ξεκουράζονται και οι τσοπάνηδες. Τρώνε το λιτό φαγητό τους, στρίβουν ένα τσιγάρο, κλέβουν λίγες ώρες ύπνο κάτω σε ένα ίσκιο εκεί δίπλα στο στάλο.Αυτές τις ώρες και το τσοπανόσκυλο ξεκουράζεται. Ο τσοπάνης  παραπέρα σε παχύ ίσκιο και αυτός ξαπλώνει μπρούμυτα ή ανάσκελα απολαμβάνει τον δροσερό αέρα και κοιμάται γλυκά. Σταλίζουν τα πράματα, ο σκύλος και ο τσοπάνης! Είναι ώρες ηρεμίας των τσοπάνηδων και των ζώων. Γαλήνη και ηρεμία… Μόνο τα κουδούνια  ακούγονται αργά καθώς  αναδεύονται τα ζωντανά… Και ενδιάμεσα το ήρεμο γαύγισμα του τσοπανόσκυλου, απλά για να δηλώσει παρόν!

Εικόνα: Φυσικός στάλος για ζώα και ανθρώπους…

Το μεγάλο δένδρο  αποτελούσε το φυσικό στάλο του κοπαδιού

του Νίκου Δ. Αγγέλη στα Βρύστιανα Ξηρομέρου.

Σήμερα αποτελεί ένα τοπόσημο για τα παιδιά και τα εγγόνια του που περπατούν στα χνάρια του…  

Κάθε κτηνοτρόφος της περιοχής είχε το δικό του φυσικό στάλο… Το δικό του δένδρο. Και αναφερόμαστε σε δέντρα εξαιρετικού κάλλους! Τοπόσημα σήμερα…

Οι αρμόδιοι φορείς μπορούν  να δείξουν ενδιαφέρον και να προχωρήσουν στην κήρυξη αυτών των αιωνόβιων δένδρων  ως: Διατηρητέα Μνημεία της Φύσης. Και τούτο λόγω της ιδιαίτερης επιστημονικής, οικολογικής, αισθητικής, ιστορικής και πολιτισμικής αξίας τους… Υπάρχει σχετική νομοθεσία προστασίας της  φύσεως.

Ας «ακούσουμε» την αφήγηση ενός  υπέργηρου τσοπάνη για το στάλο:

«Τα πρόβατα σταλίζουν το καλοκαίρι άμα είναι λιοβόρι από το πρωί μέχρι τ(ι)ς πέντε το απόγευμα. Σε πιρνάρια, σε βελανιδιές, σε πλατάνια κ.λπ. Είναι και τεχνικοί στάλοι. Με διάφορα πανιά τώρα τελευταία, αλλά φοβάμαι δεν είναι κατάλληλα. Σαν αυτά πόβαναμε στα καπνά… Πάλι ζέστη φέρνουν. Με κλαριά και φτέρες που ’φκιαναμε παλιά ήταν καλύτερα για τα πρόβατα… Έκοβα φούρκες όπως αυτές για τα κρεβάτια στα καπνά,[τις ηλιάστρες] τις έμπηγα στο χώμα και μετά ένα τεμπλί απάν’ σ’ αυτές γένονταν ένα γυροβόλι σαν το τιμόνι τ’  αυτοκινήτου! Κατάλαβες; Μετά αυτό το γυροβόλι το σκέπαζαμε με ξύλα, κλαριά, πλατάνια, μηλιοκ(ο)κιές, πλατύφυλλα, και πολλή φτέρη. Δεν πηράει ο ήλιος τ’ φτέρη. Για να μην νε πάρει ο αέρας τ’ φτέρη την πλάκωναμε με κλάρες ή λούρες…

Εγώ τώρα έχω φυσικό στάλο. Εκεί στο χωράφι είναι πιρνάρια κι νια απηδιά. Πάνε μισά πρόβατα στο ’να μισά στ’ άλλο. Μοιράζονται από δω κι από κει. Αν δεν ήταν αυτά θα ’φκιανα με φούρκες.

Εδώ στην Μπαμπίνη δεν έχει δέντρα και φκιάνουν με φούρκες, τεμπλιά και φτέρες. Τις ώρες που σταλίζουν τα πρόβατα ξεκουράζεται κι ο τσοπάνης. Μπορεί να πάει στ(ι)ς δ(ου)λειές του. Παράδειγμα έχει μια δ(ου)λειά να πεταχτεί στ’ Αγρίνιο...

Παλιά τα πρόβατα τα ’πιανε η φυσ(ού)να. Είναι όταν ο στάλος είχε χώμα, σκόνη τα πείραζε. Είχανε πρόβλημα στ’ μύτ(η). Δεν ανασαίνουν… Τώρα με τα φάρμακα δεν έχουν πρόβλημα…» [Προφορική αφήγηση Σπύρου(Πίπη) Μπαρμπαρούση γενημέννου το 1931 στα Βλυζιανά Ξηρομέρου].

Το απόγευμα όταν άρχιζε να δροσίζει, «ξεστάλιζαν», σκάριζαν τα ζώα και πήγαιναν για βοσκή. Αρχίζει πάλι το βόσκημα με την επίβλεψη του τσοπάνη…

«Kαι σαν τσακίσουν τα ζερβά και σαν διαβεί το κάμα

Από τα τόπια τα δροσά,

Σκαρίζουν τα γιδόπρατα κι όλα μαζί αντάμα,

Αργοσκαλώνουν την πλαγιά…»

[Β. Λαμνάτου, Ο Αγναντευτής της Ρούμελης, Αθήνα 1963, σελ. 93]

Ο στάλος εκτός από ανάπαυση χρησιμεύει επίσης και ως ρολόϊ για το τσοπάνη. Με τις συνήθειες των ζώων υπολογίζουν την ώρα. είναι και το φυσικό ρολόϊ του τσοπάνη. Είναι θαυμαστός ο τρόπος που ο αγρότης και ο τσοπάνης «βλέπουν την ώρα» στα ρολόγια της φύσης…

Ο στάλος αλλιώς: Με το στάλο και με άλλες συνήθειες των ζωντανών τους, με διάφορα σημάδια, όπως η θέση του ήλιου, του φεγγαριού, κ.λπ. υπολόγιζαν την ώρα οι άνθρωποι της υπαίθρου αγρότες και ποιμένες…

 «Παν τα πράματα στο στάλο», υπολογίζουν την ώρα περίπου δέκα το πρωϊ.

«Απόσταλα», είναι μετά το στάλο, δηλαδή η ώρα πέντε το απόγευμα.

«Στο στάλο τα πράματα», δηλαδή όλο το μεσημέρι…

Ο  σταλός και το ρήμα σταλίζω χρησιμοποιήθηκαν και σε λαϊκές εκφράσεις με μεταφορική σημασία. Ενδεικτικά παραθέτω:

«Σταλίζει αυτός»: λέγεται για άνθρωπο κοιμάμενο! Συνώνυμη έκφραση: «κοιμάται όρθιος»!

«Στάλισα πολλή ώρα εκεί…». Λέγεται σε περιπτώσεις που περιμένει κάποιος πολλές ώρες  ακούνητος για κάποια δουλειά, χωρίς να καταφέρει κάτι!

Επίσης, και ως φοβέρα χρησιμοποιήθηκε το ρήμα σταλίζω, όπως γράφει ο μελετητής της τσοπάνικης ζωής Δημήτριος Λουκόπουλος:

 «Θα σου δείξω εγώ πού σταλίζει η ψείρα!». Η ιδιαίτερη αυτή λαϊκή έκφραση σημαίνει θα σε εκδικηθώ όπως σου αξίζει!

Kαι ως κατάρα χρησιμοποιήθηκε το ρήμα. Ιδιαίτερα στην περιοχή του Ξηρομέρου:

«Να σταλίσει ο διάολος μέσα σου!».Στην προκειμένη περίπτωση ο «διαολόσταλος» δεν ήταν ένα σκιερό μέρος, αλλά ο ίδιος ο άνθρωπος στον οποίο απευθυνόταν η κατάρα.

Θα κλείσω με στίχους του Βασίλη Λαμνάτου που ύμνησε τη ζωή των τσελιγγάδων:

«…Από μικρός βλαχόζησα στης ερημιάς τα τόπια,

Κοντά σε στάνες, σε κοπές, γιδάρης και πρατάρης.

Με τη δροσιά της χαραυγής, το πρόσωπό μου βρέχα

και την καρδιά μου γέμιζα, μ’ αρώματα του λόγγου!

Αχ, πού ’ναι τώρα βρε παιδιά, τα χρόνια εκείνα πού ’ναι!

Είπεν ο γερο-μπιστικός κι έγειρε το κεφάλι

Στο στοιχειωμένο χέρι του, ύπνο γλυκό να πάρει!»

[Β. Λαμνάτου, Ο Αγναντευτής της Ρούμελης, Αθήνα 1963, σελ.30-33]

https://xiromeronews.blogspot.com

Πανηγύρια για ------- τα πανηγύρια

Γράφει ο Γιώργος Γιαννάκης

 Τώρα που ξεκάμπησε το καλοκαιράκι αρχίζουν τα πανηγύρια στα χωριά αλλά και στις πόλεις.        

Πάντως μην περιμένουμε όπως παλιά την παραγκελιά το διπλοκάγκελο [ την παπαδιά στα ποτήρια για] τον μερακλή με τον[ Οσμαντάκα ] την κομπανία με την παραδοσιακή ορχήστρα, τα καζάνια να βράζουν την πρατίνα με το ρύζι και τα προξενιά να αναπιάνωντε. Πάνε αυτά που ξέραμε εμείς οι παλαιότεροι και νοσταλγούμε. 

Τώρα έρχεται η ζυγιά με κάτι όργανα σαν ψησταριές και κάτι μεγάφωνα που σου παίρνουν τα αυτιά ΄και άσε κάτι τραγούδια ακαταλαβίστικα χωρίς ίχνος νόημα και η νεολαία να λικνίζεται σε κάτι σκοπούς που μακάρι να ήταν ζουλού. Και η φίρμα απο την πίστα να μας φτιάχνει το κέφι και το ουίσκι κερασμένο απο τους καψούρηδες [το πάρε το σκάνια και άντε στο καλό] και αφού πέσει πολύ καψούρα λέει το ;aλλο άσμα ασμάτων [μείνε μαζί μου έγκυος είμαι πολύ φερέγγυος ] και το άλλο σε [σφάλμα έπεσες καρδιά μου ]

Ναι φίλοι μου και αυτά είναι λίγα που γράφω.  Από την Νεάπολη Λακωνίας που έτυχα σε ένα πανηγύρι μέχρι το Σουφλί που κάποτε πήγα, αυτούς τους ρυθμούς ακούνε και χορέυουνε.  Δεν λέω και στην δικιά μας εποχή ήταν εκείνα τα Ινδικά της Ναρκίς μεταγλωτισμένα και τραγουδισμένα από την μεγάλη φωνή της Βούλας Πάλλα, αλλά τουλάχιστον άκουγες ποιότητα και στη δεκαετία του εβδομήντα μπορεί κάποιες λαϊκές τραγουδίστριες τόλμησαν και ερμήνευσαν σε διασκευές μερικά δημοτικά τραγούδια με την έξοχη Χαρούλα Αλεξίου και την αθάνατη φωνή της Γιώτα Λύδια.   

Εδώ μια φορά έτυχα σε πανηγύρι στον Μοριά και με κοίταγε η κομπανία παράξενα που παρήγγειλα ένα τοπικό τους σκοπό να χορέψω 

Κάποτε σε ένα καφενείο εκεί στην Ομόνοια που αράζαν πολλοί μουσικοί, μαζί και ένας μεγάλος από τα μέρη μας μεταξύ ούζου και τσιγάρου του λέω τα εξής: καλά εσύ με ΄τέτοια φωνή να τραγουδάς νοθευμένους αμανέδες ενώ αν δεν το σκάρτευες θα ήσουνα δεύτερος Ξυλούρης Και τι μου απαντά. 

-Ναι να πέθαινα της πείνας αφού ο κόσμος τέτοια ακούει και χορεύει, Γιώργη πάψε να είσαι ρομαντικός η εποχή της Τζαβέλαινας πέρασε. Δεν ξέρω μπορεί να είχε και δίκιο, κατάλαβα του λέω μην συνεχίσεις "εμείς ζούμε για την παράδοση και εσείς απο την την παράδοση".    Κάποτε ρώτησα τον Μπάρμπα Μήτσο έναν γέρο θυμόσοφο για την έννοια του γνήσιου δημοτικού τραγουδιού και τι μου απάντησε. Γάκο αν δεν έχεις φάει μπομπότα και δεν έχεις αρμέξει γίδια πως θα ακούσεις αυτά τα τραγούδια. Εγώ ευτυχώς έχω σε κάτι δίσκους τους Χαλκιάδες, τον Καρακώστα και τον Βάιο Μαλλιάρα και ακούω. Μπορεί να είναι και έτσι αλλά τώρα μπάρπα που έχω τα ακουστικά στα αυτιά άσε με να απολαύσω [το αρχοντόπουλο ]

Γιώργος Γιαννάκης

Απόδημος Κραψίτης