Ο Λάμπρος Ορφανός υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες χαράκτες, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην ιστορία της ελληνικής χαρακτικής και ιδιαίτερα στον σχεδιασμό τραπεζογραμματίων και κρατικών εγγράφων υψηλής ασφαλείας. Πίσω όμως από την τεχνική αρτιότητα και τη διεθνή αναγνώριση βρισκόταν ένας δημιουργός με βαθιά αισθητική παιδεία, σεμνότητα και αφοσίωση στην τέχνη του. Η έκθεση του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας για τον καλλιτέχνη δεν παρουσιάζει μόνο σπάνια τεκμήρια της δημιουργικής του πορείας, αλλά προσφέρει και μια μοναδική ευκαιρία να γνωρίσουμε τον άνθρωπο πίσω από τα έργα. Μέσα από τις μαρτυρίες του γιου του Μίνω Ορφανού, αναδεικνύονται οι αξίες, οι εμπειρίες και η ιδιαίτερη κοσμοθεωρία που διαμόρφωσαν το έργο του, φωτίζοντας μια προσωπικότητα που συνδύασε την τεχνική τελειότητα με την πνευματική καλλιέργεια και την αθόρυβη προσφορά στον ελληνικό πολιτισμό. Ευχαριστώ θερμά τον κύριο Μίνω Ορφανό για αυτή τη συζήτηση!
Ερώτηση πρώτη-«Ως ο άνθρωπος που παραχώρησε το υλικό για την έκθεση, ποιο από τα εκθέματα θεωρείτε ότι αποτυπώνει καλύτερα την προσωπικότητα του πατέρα σας πέρα από την ιδιότητά του ως χαράκτη;»
Η τέχνη χάραξης σε ατσάλινες πλάκες είναι
μία από τις ύψιστες τεχνικές δεξιότητες που μπορεί ένας χαράκτης να αποκτήσει.
Mελετώντας τα εκθέματα της έκθεσης, νομίζω πως η κεφαλή της θεάς Αθηνάς από το
τελευταίο ελληνικό χαρτονόμισμα των 100 δραχμών, φέρει το σύνολο της τέχνης του
σε εξαιρετικά υψηλό βαθμό αλλά και συνδυάζει ταυτόχρονα όλη τη συναισθηματική
και νοητική του
πληρότητα.
Απεικονίζει τη σοφία εκείνη των χρόνων, τη γραφική τελειότητα της υψηλής δεξιοτεχνίας του, τον συναισθηματικό κόσμο μιας ανέκφραστης ευαισθησίας του βάθους, που τον κατείχε. Τίποτα δεν είναι τυχαίο- όλα έχουν έναν βαρύνοντα ρόλο, όμως συνδυάζονται αρμονικά σε μία ουσία και ειλικρινή τρυφερότητα, απεικονίζοντας με τον καλύτερο τρόπο τις αρχές και το πανανθρώπινο μέτρο της κλασικής αρχαιότητας. Kατά συνέπεια μέσα από το πιο απαιτητικό είδος χαρακτικής της εποχής του, κατάφερε να ενσωματώσει υψηλές αξίες της δημοκρατίας μέσα σε ένα μόνο πρόσωπο, εκφράζοντας παράλληλα της ουσιαστικότερες ποιότητες της δικής του αισθητικής κοσμοθεωρίας.
Ερώτηση δεύτερη- «Ο πατέρας σας σφράγισε την αισθητική των ελληνικών τραπεζογραμματίων για δεκαετίες. Πώς ήταν να μεγαλώνετε δίπλα σε έναν δημιουργό του οποίου το έργο βρισκόταν καθημερινά στα χέρια όλων των Ελλήνων;»
Βαθιά σοβαρός και μετρημένος ο Λάμπρος Ορφανός σιωπούσε. Ουσιαστικά άφηνε τη δουλειά του μακριά. Ήταν ένας άνθρωπος που δεν επέβαλε την τέχνη σε κανέναν. Σπάνια έως και ποτέ να μίλαγε γι αυτήν πόσο μάλλον και λόγω περιορισμών μυστικότητας που από μόνη της η Τράπεζα της Ελλάδος είχε επιβάλει. Η αισθητική της καθημερινότητας ήταν αυτή που κυριαρχούσε στη ζωή, μιας ευγενής πολυπολιτισμικής αισθητικής που πήγαζε από πολλά ταξίδια, παράταιρες εντυπώσεις, γλυπτά και αντικείμενα, αναμνήσεις και εικόνες, βιβλία και έργα. Όλα μαζί συνυπήρχαν αρμονικά με μυρωδιές από σωληνάρια ελαιογραφίας, έντονο νέφτι, ήχους από πινέλα και σφυριά, αρώματα και μουσαμάδες, συζητήσεις και φαγητά με αγαπημένους λιγοστούς φίλους. Όλα έφεραν αρχές, ήθος και μέτρο, που μόνα τους δημιουργούσαν μια ιδιάζουσα αισθητική, άμορφη μα και ρέουσα, άνετη και βαθιά μεταδοτική. Έφεραν την απλότητα της σιωπής, την ειλικρίνεια μιας βιωματικής ομορφιάς του είναι. Στο μέτρο αυτό τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι μεταδοτικό στους υπόλοιπους Έλληνες τίποτα δεν θα είχε ψήγματα σοφίας, έννοια που γεννήθηκε άλλωστε σε αυτά τα χώματα. Όλα ήταν σεμνά, αληθινά, ειλικρινώς αισθητικά και ευγενώς οριοθετημένα.
Ερώτηση τρίτη- «Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη συμβουλή ή μια ανάμνηση από τη στιγμή που ο πατέρας σας δούλευε πάνω σε κάποιο έργο του, η οποία καθόρισε τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε εσείς σήμερα την τέχνη του;»
Αυτός ο τόπος έχει κάτι σπουδαίο διαθέτει ένα διαφορετικό φως, ένα φως που απαλύνει τα δύσκολα μαλακώνει τα άγρια της πέτρας, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τη γλυπτική μορφή -το ίδιο αυτό φως ισοπεδώνει τα χρώματα και προβάλλει τη φόρμα. Ίσως λοιπόν δημιουργείται ένα κοινό σημείο ανάγνωσης βασισμένο στη δική του θεώρηση γι΄αυτό το φως, κοινή και στην τοπιογραφία του όπως και στις χαράξεις που επιμελήθηκε. Mε έναν τρόπο περιέγραψε και απεικόνισε τον τόπο του και τον πολιτισμό του μέσα από το κυρίαρχο του φως. Το ελληνικό ανάλαφρο φως, αυτό που μαλακώνει την αβρότητα αλλά παράλληλα δημιουργεί πληρότητα στον όγκο, ένα φως μιας ξεχωριστής θετικότητας, μιας ιδιαίτερης λεπτότητας στην ίδια τη δικιά του την εικόνα. Επίσης τέτοια εικόνα αναγνωρίζουμε σχεδόν στο σύνολο των εκθεμάτων του που απαρτίζουν την έκθεση του ιστορικού αρχείου της Εθνικής Τράπεζας όπως επίσης και του κύριου προσωπικού του έργου. Την ίδια εικόνα συναντάμε στα κρατικά έργα υψηλής ασφαλείας του, επιτρέποντάς μας να ξεπεράσουμε τους αναρίθμητους περιορισμούς που τα διέπουν για να αναγνωρίσουμε μέσα σε αυτά μια ελευθερία που βρίσκεται πέραν.
Ερώτηση τέταρτη- «Μέσα από τη συνεργασία σας με το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας, ποια πτυχή του έργου ή του χαρακτήρα του Λάμπρου Ορφανού επιθυμείτε περισσότερο να ανακαλύψει το κοινό που θα επισκεφθεί το Μέγαρο Διομήδη;»
Στην έκθεση αυτή εμφανίζεται ένα σπάνιο υλικό προχωρημένης αντίληψης μιας ειλικρινούς προσπάθειας διεθνοποίησης των ικανοτήτων σύλληψης και απεικόνισης κρατικών εγγράφων υψηλής ασφαλείας. Διαγράφεται μία πορεία ανανέωσης της εικόνας και ένταξής της στην κρατική παραγωγή, προτείνοντας μια σύγχρονη ήρεμη αλλαγή νοοτροπίας και θεώρησης γεμάτη αέρα, φως, φυσική έλλειψη βάρους και συμβολικής συλλογικής μνήμης. Ορίζεται επίσης ένα πλαίσιο κινήσεων υψηλών προδιαγραφών και διεθνοποιημένης εικόνας, ικανών να διεκδικήσουν με σοβαρές αξιώσεις την θέση τους στο διεθνές περιβάλλον και να αποσπάσουν με τη σειρά τους διεθνείς κλειστούς διαγωνισμούς, όπως ο Καναδάς, ή κρατική παραγωγή μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Γαλλία. Αυτή η συλλογική διεθνής μνήμη ανταποκρίνεται πλέον ως ζητούμενο των καιρών μας. Όμως στην εποχή της δημιουργικής παραγωγής του Λάμπρου Ορφανού όριζε πρωτοπορία, κάτι πολύτιμο για τον κρατικό μηχανισμό στον οποίο είχε ενταχθεί. H επιμονή, η συγκροτημένηη διαχρονική του τελειοποίηση δεξιοτήτων και η συνεχής επιμόρφωσή του, δημιούργησαν μία πλούσια χαρακτική τάξη, ικανή να διεκδικήσει επάξια τη θέση της στο νέο περιβάλλον όπου και κινήθηκε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου